artion

Δεκαοκτώ χρόνια πίσω με γύρισαν οι φίλοι και ομοϊστολόγοι μου "Λερναία Ύδρα" και "Φλαμενκο-Λόγιον", με τους σίχους του Σουρή που ανήρτησαν πρόσφατα, θέλοντας, και πολύ σωστά, να δείξουν τη διαχρονικότητα των εθνικών μας ...ιδιαιτεροτήτων. Το καλοκαίρι του 1991, ανέβηκε από το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος, στο δροσερό Θέατρο Κήπου, η παράσταση με τα δυο έργα, του Αγγέλου Βλάχου και του Δημητρίου Κορομηλά. Ανάμεσα στ' άφθονα τραγούδια της παράστασης, αυτό που ακολουθεί και που θαρρώ πως θα συμβάλλει στην περί διαχρονικότητος θεωρία. Είναι από την "Κόρη του Παντοπώλου" (1866 !). Τι πεζότης στην Ελλάδα! Πού αισθήματα, πού πάθη; Όλα ‘μβήκαν στην αράδα, και το έκτακτον εχάθη! Τώρα -ο θυμός με πνίγει- όλα πάγουν με το ζύγι. Ποιος την σήμερον ημέρα για τον γείτονά του τρέχει; ποιος σου λέγει καλημέρα αν ανάγκην σου δεν έχει; Ποιος το στόμα του ανοίγει να πει λόγον δίχως ζύγι; Σ’ αγαπούν; Ρωτούν την προίκα. Σ’ ομιλούν με γλυκειά γλώσσα, όλη τους εκείνη η γλύ...

Ήτανε το 1981 όταν πρωτάκουσα τον Πιερή Ζαρμά. Ένας φίλος, επιστρέφοντας από την Κύπρο, μου περιέγραψε ενθουσιασμένος τη συναυλία του Ζαρμά που είχε παρακολουθήσει εκεί και μου έβαλε ν’ ακούσω το δίσκο με τα παραδοσιακά κυπριακά τραγούδια που είχε κάνει τότε ο σπουδαίος αυτός βαρύτονος. Από τον δίσκο έφτιαξα μια κασέτα που δεν έπαψα για χρόνια έκτοτε να την ακούω. Ο Ζαρμάς τραγουδάει σε δική του ενορχήστρωση μια σειρά από πολύ γνωστά τραγούδια της κυπριακής παράδοσης, με τη συνοδεία της Ορχήστρας Μαντολίνων του Kassel. Δουλειά εξαιρετικά απλή, αλλά γεμάτη πάθος που πήγαζε από την οπερατική θητεία του Ζαρμά και την αγάπη του για την πατρίδα. Ο Πιερής Ζαρμάς (1933-2007) γεννήθηκε στην κατεχόμενη Ακανθού της Κερύνειας. Εκτός από τις μουσικές του σπουδές και την λαμπρή διεθνή καριέρα του στην όπερα, σπούδασε γλωσσολογία και λαογραφία και ήταν διδάκτωρ φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου της Βόννης και πρώτος βαρύτονος στην Όπερα της ίδιας πόλης.

Ξαναδιάβασα μετά από πολλά χρόνια τον «Βουγ-Ζαργάλ» (Bug-Jargal), αυτή την εκπληκτική νουβέλα του Βίκτωρος Ουγκώ. Το έργο πρωτογράφτηκε σε μορφή διηγήματος το 1818, όταν ο συγγραφέας ήταν μόλις 16 ετών. Οκτώ χρόνια αργότερα το ξαναδούλεψε και το δημοσίευσε στη μορφή που το ξέρουμε σήμερα. Είναι η ιστορία του αφρικανού πρίγκιπα Βουγ-Ζαργάλ που ζει σκλαβωμένος στις φυτείες ζαχαροκάλαμου της Αϊτής. Με φόντο την επανάσταση των δούλων του νησιού, ο Ουγκώ αφηγείται την περιπετειώδη φιλία του αφρικανού μ’ ένα γάλλο λοχαγό, τον Ωβερναί, τον έρωτά τους για την ίδια γυναίκα και τελικά τον ηρωικό θάνατο του πρίγκιπα. Δεν ήταν λίγες οι στιγμές που –δεν διστάζω να το πω- δάκρυσα, γιατί τα μεγάλα έργα είναι φτιαγμένα για να μας παρασέρνουν συναισθηματικά, αυτή είναι η αξία τους, η ομορφιά τους, έτσι πιστεύω εγώ. Κι αυτό συμβουλεύω να κάνει κάθε αναγνώστης: ν’ αφήνεται σ’ αυτό που διαβάζει. Το ίδιο ισχύει βέβαια για όλες τις μορφές της Τέχνης. Πρώτα λειτουργεί το συναίσθημα και κατόπιν η λογική. Πρώτ...

Πριν από καμιά εικοσαριά χρόνια βιντεοσκοπήθηκαν αυτά τα δυο τραγούδια (δεν θυμάμαι ούτε την ημερομηνία ούτε τον σκηνοθέτη), για την τότε ΕΤ2. Ο Βασίλης Γισδάκης τραγουδάει με την αθωότητα που τον διακρίνει μέχρι σήμερα και που ταιριάζει απόλυτα στους στίχους και στη μουσική. Παίζουν, ο Τάσος Καρακατσάνης και η Στέλλα Κυπραίου. Τα γυρίσματα είχαν γίνει στο Καβούρι και στο αείμνηστο στούντιο της Columbia στον Περισσό, με το θρυλικό Bosendorfer που δεν ξέρω τι απέγινε το καημένο. Το πιάνο αυτό, ένα προκλητικά γοητευτικό όργανο, είχε αγοραστεί γύρω στο '62, μεταχειρισμένο, μετά από σύσκεψη (!) στην οποία συμμετείχαν μεταξύ άλλων ο Χατζιδάκις και ο Θεοδωράκης. Εννοείται ότι για τα γυρίσματα στην ακροθαλασσιά, που ήταν βέβαια playback, μεταφέρθηκε ένα άλλο πιάνο. Η εκπομπή εκείνη, ήταν ένα αφιέρωμα στον Ελύτη, με τραγούδια του Μιχάλη Τρανουδάκη. Εκτός από τον Γισδάκη, τραγούδησε φυσικά και η Αφροδίτη Μάνου. Μαζί με τα τραγούδια της "Ποδηλάτισσας" παρουσιάστηκαν και τρία από τα...

Ένα θαυμάσιο κείμενο του Θανάση Ν. Παπαθανασίου*, που διάβασα στο "Φλαμενκολόγιον" και δεν δίστασα να το αντιγράψω. Δεν τον ξέρω τον συγγραφέα, αλλά αν τα κείμενά του είναι σαν κι αυτό, πρόκειται για μάστορα και στη σκέψη και στο γράψιμο. «Είναι περίεργη η συμβολή της οδού Ευνούχων με την οδό Κουναβιών. Αμφότερες αφορούν σακάτηδες. Όχι όμως οποιουσδήποτε. Είναι οι δρόμοι εκείνων που οι ίδιοι αποφάσισαν τον ακρωτηριασμό τους. Παρ' όλ' αυτά, είναι δυο δρόμοι εντελώς διαφορετικοί μεταξύ τους και όσον αφορά το πού πάει ο καθένας και όσον αφορά το ποιοι πάνε στον καθένα. Επισκεφτείτε τη διασταύρωση αυτή. Μα, μη λυπηθείτε όλους τους ακρωτηριασμένους. Γιατί να λυπηθείτε τα κουτσά κουνάβια; Αν δεν είχε προλάβει ο Καβάφης, είμαι απολύτως σίγουρος πως κουνάβι θα είχε πρωτογράψει το ποίημα Che fece... il gran rifiuto. Κουνάβι γαρ είναι το ζώο που, όταν πιαστεί το πόδι του στο δόκανο, προτιμά να κόψει το αιχμαλωτισμένο πόδι του και να φύγει. Ελεύθερο, απροσκύνητο και ες αεί ακρω...

I Aυτά τα δέντρα δε βολεύονται με λιγότερο ουρανό, αυτές οι πέτρες δε βολεύονται κάτου απ’ τα ξένα βήματα, αυτά τα πρόσωπα δε βολεύονται παρά μόνο στον ήλιο, αυτές οι καρδιές δε βολεύονται παρά μόνο στο δίκιο. Eτούτο το τοπίο είναι σκληρό σαν τη σιωπή, σφίγγει στον κόρφο του τα πυρωμένα του λιθάρια, σφίγγει στο φως τις ορφανές ελιές του και τ’ αμπέλια του, σφίγγει τα δόντια. Δεν υπάρχει νερό. Mονάχα φως. O δρόμος χάνεται στο φως κι ο ίσκιος της μάντρας είναι σίδερο. Mαρμάρωσαν τα δέντρα, τα ποτάμια κ’ οι φωνές μες στον ασβέστη του ήλιου. H ρίζα σκοντάφτει στο μάρμαρο. Tα σκονισμένα σκοίνα. Tο μουλάρι κι ο βράχος. Λαχανιάζουν. Δεν υπάρχει νερό. Όλοι διψάνε. Xρόνια τώρα. Όλοι μασάνε μια μπουκιά ουρανό πάνου απ’ την πίκρα τους. Tα μάτια τους είναι κόκκινα απ’ την αγρύπνια, μια βαθειά χαρακιά σφηνωμένη ανάμεσα στα φρύδια τους σαν ένα κυπαρίσσι ανάμεσα σε δυο βουνά το λιόγερμα. Tο χέρι τους είναι κολλημένο στο ντουφέκι, το ντουφέκι είναι συνέχεια του χεριού τους, το χέρι τους είναι συνέχεια...

ΚΑΔΜΟΣ Γιε μου, τα μάτια σου βασίλεψαν. Παιδί του παιδιού μου, στήριγμα του σπιτιού. Ατρόμητος ήσουν στην πόλη. Ήσουν εσύ ο τιμωρός. η κορμοστασιά σου φόβιζε τους υβριστές των γηρατειών μου. Κι εγώ τώρα, χωρίς τιμές κι εξόριστος. ο μέγας Κάδμος, που φύτεψα το γένος των Θηβαίων και θέρισα τους πιο όμορφους καρπούς. Αγαπημένε μου. κι ας πέθανες εσύ, εγώ το πιο λατρεμένο μου κομμάτι θα σε λογαριάζω. Τέκνο μου, το χέρι σου δε θ’ αγγίξει πια αυτό μου το πρόσωπο. Δε θα βάλεις στην αγκαλιά σου πια τον πατέρα της μάνας σου παιδί μου. Δε θα σ’ ακούω ποτέ να λες: «Ποιος σε αδικεί παππού; Ποιος σε ατιμάζει; Ποιος ταράζει την καρδιά σου; Ποιος είναι που σε λυπεί; Πες μου πατέρα, τον άδικο να τιμωρήσω». Και τώρα τρισάθλιος εγώ, δύστυχος εσύ, βαριόμοιρη η μάνα σου, δύστυχες οι αδελφές της. Όποιος θεούς περιφρονεί το θάνατο αυτό να δει και ας πιστέψει. ΧΟΡΟΣ Πονώ μαζί με σένα κι εγώ βασιλιά. Άξια η τιμωρία του υβριστή, μα πένθιμη για σένα. ΑΓΑΥΗ Δες με πατέρα, αλλού με πήγε η προτινή ζωή μου. ΄Ωι, τ...