artion

Δένδρα σε κίνδυνο

2010-03-21T13:49:00.017+02:00

Τα ΔΕΝΔΡΑ ΣΕ ΚΙΝΔΥΝΟ είναι μια σειρά από περίπου είκοσι σχέδια σε χαρτί, διαφορετικών διαστάσεων και μικτής τεχνικής (κάρβουνο, μολύβι και ξηρό παστέλ) του αγαπημένου φίλου ΧΡΗΣΤΟΥ ΒΟΥΓΙΟΥΚΛΗ. Πρόκειται για ανησυχητικές εικόνες νεκρών, άρρωστων ή πληγωμένων δένδρων, δένδρων που είναι ανυπεράσπιστα μπροστά στην καταστροφική μανία του ανθρώπου.

Ο ΧΡΗΣΤΟΣ ΒΟΥΓΙΟΥΚΛΗΣ γεννήθηκε το 1956. Από το 1976 ζει και εργάζεται στο Βέλγιο. Σπούδασε Ζωγραφική και Χαρακτική στη Βασιλική Ακαδημία Καλών Τεχνών της Πόλεως των Βρυξελλών (1976-1985). Σαν ιδρυτικό μέλος της καλλιτεχνικής ομάδας ΣΥΝ (Αθήνα 1979-1985)συμμετείχε σε πολλές εκθέσεις στην Ελλάδα, το Βέλγιο, τη Γαλλία και τη Γερμανία. Είναι επίσης ιδρυτικό μέλος της ομάδας ΝΕΟΝ (Βρυξέλλες 1980-1988). Μεταξύ 1981 και 2008 έχει κάνει επτά προσωπικές εκθέσεις (στις Βρυξέλλες και στην Αθήνα) και έχει συμμετάσχει σε πολλές ομαδικές εκθέσεις. Από το 1985 είναι καθηγητής Ζωγραφικής στην Ακαδημία Καλών Τεχνών του Watermael-Boitsfort.

ΜΕ ΤΑ ΧΕΡΙΑ ΑΠΛΩΜΕΝΑ, ΤΗ ΓΗ ΤΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΙΑΣ *

Το πλημμυρισμένο δάσος του Δνείπερου στις ταινίες του Αντρέι Ταρκόφσκι: στο τοπίο πριν από τη μάχη, ο μικρός Ιβάν ψάχνει τα ίχνη· στη νωπή γη, ένα στρώμα από νεκρά φύλλα. Τα φυλλώματα του μακρινού Βορρά: κάτω απ’ τις καρυδιές, η ακροβάτισσα Ελβίρα Μάντιγκαν και ο λιποτάκτης του σουηδικού στρατού Σίξτεν Σπάρρε εκτελούν μια συνθήκη διπλής αυτοκτονίας. Την επομένη, δίπλα στα δυο νεκρά σώματα και πάνω στις άγριες ορχιδέες, βρέθηκε ένα καλάθι του πικνίκ: ένα κομμάτι τυρί, ένα καρβέλι ψωμί, ένα μπουκάλι νερωμένο κρασί.

Στο μυθικό δάσος του Μακμπέθ, τα δέντρα κινούνται όπως οι στρατιώτες στις γραμμές του εχθρού· ο θρόνος ματώνει, ο βασιλιάς πεθαίνει. Όταν η νύχτα πέφτει στους αγγλικούς κήπους, σκέφτομαι τον Μακμπέθ, τα καταραμένα σκοτάδια της δολοφονίας του Ντάνκαν: οι αγγλικοί κήποι, σκηνικά εγκλημάτων που δεν εξιστόρησα ακόμα. Δεν εξιστόρησα ούτε το χρονικό εκείνου του έρωτα και της τρομερής απώλειας που ακολούθησε: κάτω απ’ τα δέντρα που ήταν χίλιες φορές δέντρα, αποκοιμιόμουν για να ονειρευτώ τους δρόμους των μεθυσμένων φοινικιών, τις ωκεάνιες χώρες όπου έκρωζαν οι γλάροι. Όταν ξημέρωνε, η ζωή ήταν ωραία και εύκολη: οι σκιές χάνονταν, τ’ αστέρια έσβηναν· η πάχνη έσταζε στις λαίμαργες ρίζες.

Όταν ήμουν παιδί, παρατηρούσαμε τις εποχές σ’ ένα δέντρο στη γωνιά του δρόμου: μια λεύκα ή μια ιτιά, ή ίσως ένας πλάτανος της πόλης ή μια γέρικη ακακία· δεν είμαι σίγουρη, οι αναμνήσεις συγχέονται, οι γνώσεις μου στη βοτανική είναι περιορισμένες. Ο μικρός μου αδερφός κι εγώ: μοιάζαμε με τη Φράνσι και τον Νήλι Νόλαν από το Ένα δέντρο μεγαλώνει στο Μπρούκλυν, που ζούσαν στη φτωχοσυνοικία του Γουίλιαμσμπεργκ στις αρχές του εικοστού αιώνα· χρειάζονταν θάρρος και θέληση όπως εκείνο το δέντρο που μεγαλώνει κι ανθίζει στο άγονο χώμα και στα λιθόστρωτα· εκείνο το δέντρο που επιζεί σ’ όλες τις συμφορές: στην ξηρασία, στις αρρώστιες, στις χιονοθύελλες, στους τυφώνες…

Το δέντρο του Μπρούκλυν έβγαζε ρίζες στις πίσω αυλές των σπιτιών και στις χαραμάδες του τσιμέντου. H Φράνσι και ο Νήλι έπρεπε να επιζήσουν σαν το δέντρο: κι εμείς έπρεπε να επιζήσουμε· σε πείσμα όλων και κόντρα σε όλα. Ο επαναλαμβανόμενος εφιάλτης: ξυπνάω χωρίς να ξυπνήσω, βρίσκομαι κρεμασμένη στη βελανιδιά του πεζοδρομίου, απαγχονισμένη· ένα σχοινί γύρω από τον λαιμό, τα πόδια μου αιωρούνται στο κενό.

Τα Σαββατόβραδα περιπλανιόμουν στην πόλη, με τα δάχτυλα μέσα στο κεφάλι, τα μάτια πεινασμένα, το κεφάλι γεμάτο παραμύθια: ο Ρομπέν των Δασών, οι ιππότες της Στρογγυλής Τραπέζης, μαγεία και μυστικά κάτω απ’ τα δέντρα· αλλόκοτα δέντρα, δηλητηριώδη μανιτάρια, κοιμισμένες πριγκίπισσες, νύμφες των κορμών και νεράιδες κρυμμένες στις κουφάλες, θεοί της βλάστησης και των φύλλων. Οι λύκοι καταβρόχθιζαν τα κοριτσάκια μαζί με τις γιαγιάδες τους. Είχα ένα αίσθημα ανησυχίας, μια γλυκιά θλίψη: η μοναξιά δεν είχε βάρος, διψούσα για το άγνωστο, για το βαθύ του μυστήριο.

Κύλησε ο καιρός. Από το παράθυρό μου στην 11η Λεωφόρο, στο Μανχάταν, στη γειτονιά της Κουζίνας της Κόλασης, η νύχτα πέφτει στο ποτάμι: γύρω από έναν κορμό δέντρου –ένα σφεντάμι; μια οξιά;– είναι τυλιγμένη μια κίτρινη κορδέλα. Tie a Yellow Ribbon Round the Old Oak Tree. Ένα ραντεβού, ένα σημάδι. Όλα τα δέντρα –τα σφεντάμια, οι οξιές– είναι ίσα μπροστά στο τσεκούρι και το πριόνι.

Αργότερα, περιπλανιόμουν στον κόσμο μ’ ένα παλιό αυτοκίνητο: μια φορά είδα το πευκοδάσος του Γουαϊόμινγκ να καίγεται, άκουσα τον στείρο κεραυνό των πυρακτωμένων κλαδιών, τον συριγμό της ρητίνης, το τρέμουλο των πουλιών που φτερούγιζαν ανάμεσα στις φλόγες, στα ερείπια. Μιαν άλλη φορά, το φθινόπωρο ήταν κόκκινο και πορτοκαλί σαν πίνακας του Βλαμένκ.

Έφτασε ο χειμώνας, λευκός, γυμνός και διάφανος: κατρακύλησε πάνω στη βλάστηση· οι σκελετοί των δέντρων υψώνονταν στον ορίζοντα σαν τα φαντάσματα. Τα δέντρα αποκοιμήθηκαν σ’ ένα παγωμένο μαξιλάρι μέσα στο γκρίζο φως.

Πέρασαν κάμποσες εβδομάδες· ύστερα, το φως άλλαξε, άλλαξε το σχήμα του αέρα: το ξύπνημα, ο κύκλος της ζωής, η επανάληψη· μια νιφάδα χιονιού ζυγιζόταν στα κλαδιά προτού λειώσει, προτού γίνει σταγόνα. Στον δρόμο για τη δύση, είδα τα χρυσά τουλιπόδεντρα, τα χωράφια όπου τα δέντρα έμοιαζαν με ανοιχτές ομπρέλες.
Για μια στιγμή που κράτησε λίγο ήμουν τόσο ευτυχισμένη που ο κόσμος ξεχείλιζε από μικρά θαύματα, δέντρα αρωματικά, νερά αστραφτερά, παραδείσια πουλιά σ’ όλα τα χρώματα: διέσχιζα τoν χερσότοπο των δέντρων του Ιησού του Ναυή, μονάχη ανάμεσα στους παράξενους βράχους από πολύχρωμο γρανίτη, ανάμεσα στην έρημο και τα ποτάμια. Όταν ο ήλιος έδυε, γλιστρώντας πίσω από τα φαλακρά βουνά, οι οζώδεις κορμοί τεντώνονταν προς τον ουράνιο θόλο· τα δέντρα έμοιαζαν με τον Ιησού του Ναυή που έδειχνε με τα χέρια απλωμένα τη Γη της Επαγγελίας.

* Το θαυμάσιο κείμενο της ΣΩΤΗΣ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ γράφτηκε ειδικά για τον κατάλογο της έκθεσης LES ARBRES EN PERIL του Χρήστου Βουγιουκλή, που γίνεται στην Gallerie XXL Art των Βρυξελλών και θα διαρκέσει μέχρι την 1η Απριλίου.

Γυναίκα σημαίνει ΑγαπΩ

2010-03-06T13:39:00.006+02:00

Ένα κείμενο της αγαπητής φίλης Περσεφόνης Τσιμάκη, εκπαιδευτικού, υπεύθυνης του Κέντρου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Καρπενησίου.
Με την ίδια αγάπη που γράφει, ταξιδεύει και τα σχολεία μας στο μεγαλειώδες Ευρυτανικό Περιβάλλον. Με την ίδια πίστη που μιλάει σε μικρούς και μεγάλους για το ph των ποταμών μιλάει και για το χορό των νεράιδων στο δάσος.
Όποιος δεν περπάτησε στα δασωμένα βουνά της Ευρυτανίας, στα ποτάμια και στις πηγές της, δεν έχει δει το τελευταίο οχυρό της Ελληνικής Φύσης. Όποιος τό 'κανε χωρίς τη Φώνη, το είδε μισό...

Στο μεταίχμιο του τέλους του 20ου και στις αρχές του 21ου αιώνα, όλη η ζωή μας –οικονομική, πολιτική, κοινωνική, προσωπική- φαίνεται να μετεωρίζεται μέσα σε χάος, αταξία, απουσία νοήματος, αποκομμένη από το παρελθόν και δίχως σύνδεση με το μέλλον. Ό,τι γνωρίζαμε μέχρι τώρα, τα σταθερά σημεία στα οποία ακουμπούσαμε, τα δεδομένα σύμφωνα με οποία σχεδιάζαμε το μέλλον το δικό μας, των παιδιών μας, της οικογένειάς μας ανατρέπονται πολύ γρήγορα, χωρίς να μπαίνουν όμως νέα στη θέση τους.

Η λέξη κρίση ακούγεται σε κάθε τι, που καλούμαστε να διαχειριστούμε, να προγραμματίσουμε. Κρίση στην οικονομία (ανακατανομή του πλούτου, πτώχευση του κράτους και των πολλών, πλουτισμό των ολίγων χωρίς όρους και καταρράκωση των κεκτημένων των εργαζομένων), στην κοινωνία ( σπάσιμο παραδοσιακών μορφών κοινωνικής οργάνωσης, αλλαγή των θεσμών-οικογένεια, κλονισμός, αδυναμία οικοδόμησης σχέσεων ), στην πολιτική (αδυναμία εξεύρεσης αποτελεσματικών λύσεων των προβλημάτων, κρίση εμπιστοσύνης στα πολιτικά πρόσωπα, στους πολιτικούς θεσμούς, κρίση ιδεολογιών, πολιτικών οραμάτων ), στο περιβάλλον ( κλιματική αλλαγή, ακραία καιρικά φαινόμενα, ρύπανση νερού, αέρα, γης, υπερκατανάλωση, σκουπίδια, καταλήστευση των φυσικών μας πόρων, κερδοσκοπία των μεγάλων εταιρειών και καταπάτηση του συντάγματος, καταλήστευση του εθνικού μας πλούτου στο όνομα του περιβάλλοντος και για χάρη του κέρδους), ακόμα ακόμα κρίση και στη θρησκεία(κρίση αξιοπιστίας, οικονομικά σκάνδαλα).
Επιτυχημένος άνθρωπος είναι αυτός που έχει χρήμα, μεγάλο σπίτι, αυτοκίνητο μεγάλου κυβισμού, ακριβά ρούχα, όμορφη γυναίκα, παιδιά σε ιδιωτικό σχολείο, είναι επώνυμος αναγνωρίσιμος από το κοινό. Το χρήμα, η κλοπή, η απάτη, η λαμογιά, οι γνωριμίες με «υψηλά πρόσωπα» είναι τα κλειδιά για την επιτυχία, το βόλεμα.
Ο πνευματικός άνθρωπος, ο καλλιεργημένος, αυτός που έχει συναισθήματα, ο καλλιτέχνης, θεωρείται αδύναμος, παράξενος, γραφικός.

Ο νους, το πνεύμα, η ψυχή δεν κατοικούν στην τρομακτική πραγματικότητά μας.

Η ζωή η ίδια φαίνεται να βρίσκεται σε κρίση: απαξίωση των ηθικών αρχών που προσδιορίζουν το αξιακό υπόβαθρο των πράξεών μας, των σχέσεών μας, των επιλογών μας (όλα και από όλους επιτρέπονται), συναισθηματική ανεπάρκεια και ψυχική καταρράκωση (συναισθηματικές αναπηρίες, μοναξιά, κατάθλιψη, ψυχικές ασθένειες).

Όλα βρίσκονται σε μια ελεύθερη πτώση, ώστε η εποχή μας, να φαντάζει μια εποχή μηδενιστική, και ο 21ος ένας σκοτεινός αιώνας, ένας νέος μεσαίωνας.

Η λέξη τιμή μετατρέπει τα πάντα σε προϊόντα, προς αγορά και πώληση: έχει τιμή η ίδια η ζωή, η αγάπη, η εργασία, τα συναισθήματα, η φιλία, η φύση, το περιβάλλον, ο έρωτας, ο πολιτισμός, η υγεία, η τέχνη, η παιδεία, ο άνθρωπος. Ακριβό και επώδυνο το τίμημα που πληρώνουμε: χάωση,, φθορά, παρακμή, απαισιοδοξία, αποξένωση, κατάθλιψη, πρόβλημα.

Γιατί;

«Ζούμε σε μια εποχή μηδενιστική. Μια εποχή ορφανή από αξίες.
Το καλό και το κακό, το αληθές και το ψευδές, το δίκαιο και το άδικο έχουν ρευστοποιηθεί. Μετέωροι και δίχως πυξίδα μοιάζουμε να έχουμε χαθεί σε ένα μη χαρτογραφημένο δάσος, σε έναν κόσμο αποκομμένο από το παρελθόν και δίχως σύνδεση με το μέλλον» επικαλούμαι τα λόγια του Μισέλ Ονφρέ, ενός από τους σημαντικότερους εν ζωή Γάλλους φιλοσόφους και στοχαστές.

Γιατί;

Αντικαταστάθηκε ο όρος αξία από τον όρο τιμή σε όλα τα επίπεδα της ζωής μας.

Αυτό που θα αποδειχθεί λυτρωτικό είναι, να ανακαλύψουμε ξανά, να ξαναπροβάλουμε τις κλασσικές μας αξίες. Αυτή είναι η πρόκληση της εποχής μας, η πρόκληση του 21ου αιώνα και η Γυναίκα καλείται να παίξει τον ιδιαίτερο και διακριτό της ρόλο, ώστε να αντιστραφεί το κλίμα, να βγούμε όλοι/ες, η κοινωνία από τα αδιέξοδά της. Σήμερα οι γυναίκες αποτελούν την πλειοψηφία, έχουν τον δικό τους κοινωνικό ρόλο: είναι εργαζόμενες, μητέρες, σύντροφοι, επαγγελματίες, αγρότισσες, εργάτριες, υπάλληλοι, πολιτικοί. Μορφώνονται, μετακινούνται κατακτούν ηγετικές θέσεις στον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα. Μπορούν να συνδυάζουν εργασία και παιδιά, κοινωνική δραστηριότητα και οικογένεια.

Η γυναίκα είναι προικισμένη με Θεία Δώρα που προσδιορίζουν την ιδιαίτερη ταυτότητά της και τη φύση της, την διαφορετικότητά της δηλαδή: είναι προικισμένη με τη «Δύναμη της ωριμότητας».

Τη «Δύναμη της Ωραιότητας» θα τολμούσα να πω ( ωραίο = ώριμο στην ώρα του σύμφωνα με την ελληνική κλασσική έννοια). Είναι προικισμένη να προσφέρει συνέχεια και σταθερά στο χώρο και στο χρόνο:

Ασφάλεια

Τρυφερότητα

Αναγνώριση

Προστασία

Φροντίδα

Αγάπη

Ανιδιοτέλεια

Ενδιαφέρον

Υπευθυνότητα

στα αγαπημένα της πρόσωπα, στα παιδιά, στο σύντροφο, στον/στην συνεργάτη, στο/στην συνάδελφο, στον/στην φίλη. Στο σπίτι, στην εργασία, στον κοινωνικό χώρο, στην πολιτική, στο περιβάλλον.

Ζώντας στο μεταίχμιο του 20ου προς τον 21ο αιώνα, όλοι/ες μας ανατραφήκαμε, δημιουργήσαμε οικογένειες, αγωνιστήκαμε με οράματα, ιδανικά, ιδέες για καλύτερη ζωή και τώρα, εδώ, στον κυκεώνα της νέας εποχής έχουμε να διαδραματίσουμε ένα ρόλο καθοριστικό.
Καλούμαστε να επιλέξουμε όχι το «ή» αλλά το «και».
Ερώτηση: Εργασία ή οικογένεια;
Απάντηση: Εργασία και οικογένεια.
Ερώτηση: Σπίτι ή κοινωνία;
Απάντηση: Σπίτι και κοινωνία

Μια δεξαμενή ταλέντων, φαντασίας, δημιουργικότητας, αντοχής υπάρχει σε κάθε μια από μας. Γιατί κάθε γυναίκα μπορεί να φτιάξει τη σύνθεση, την ισόρροπη συνύπαρξη με τον άντρα. Η Γυναίκα μπορεί να εξισορροπήσει τα ακραία στοιχεία με φροντίδα, ενδιαφέρον, χωρίς ανταγωνισμούς, με αγάπη, με προσφορά, να ισορροπήσει η ίδια και να κάνει ισόρροπο το περιβάλλον της.

Οφείλουμε να ανακαλύψουμε, να πιστέψουμε, να ξαναπροβάλλουμε τις κλασσικές αξίες μας, τα θεία δώρα της ταυτότητάς μας.
Και, ναι, μπορούμε να αναδείξουμε τα ταλέντα μας, τις δυνατότητές μας, από το μαγαζί πωλήσεων (ως πωλήτριες) μέχρι την καρέκλα ηγετικής θέσης (ως ηγετικά στελέχη).
Μπορούμε να επιτύχουμε την αρμονία, την ισορροπία, αντιλαμβανόμενες την διαφορετικότητά μας όχι ως σημείο συγκρούσεων και απομόνωσης, αλλά αποδοχής της «Δύναμης της Ωραιότητάς μας».
Χωρίς πολωτικές συγκρίσεις, χωρίς εξοντωτικές συγκρούσεις, χωρίς στείρα υιοθέτηση αντρικών προτύπων.
Μπορούμε να τα καταφέρουμε να εμπνευστούμε και να εμπνεύσουμε με την Δύναμη της Ωραιότητας τα παιδιά μας, το σύντροφό μας, τους φίλους, τις φίλες μας, τους/τις συναδέλφους μας, την κοινωνία ολόκληρη.

Τι σημαίνει γυναίκα; Τι μας ενδιαφέρει; Τι θέλουμε να επιτύχουμε;

Να ανακαλύψουμε μέσα στην γυναικεία μας φύση, μια καινούργια γυναίκα.
Ίσως αυτό να είναι η γυναικεία απάντηση στις προκλήσεις του 21ου αιώνα.

Το θηλυκό στοιχείο είναι η μήτρα, η φωλιά, η εστία.

Η Γυναίκα είναι μαλακή, δεκτική, μεγαλόκαρδη.

Η Γυναίκα ενώνει, συντηρεί, προστατεύει, δημιουργεί.

Ωστόσο αυτό που μπορεί να αποκαταστήσει την ανισορροπία είναι η ΕΝΩΣΗ, η ΣΥΝΘΕΣΗ του αρσενικού στοιχείου με το θηλυκό μέσα από την καθαρτήρια διαδικασία της ΑΓΑΠΗΣ.

Αξίζει να δούμε ηθικά τη ζωή μας.

Ας εναρμονιστούμε με τον Κόσμο ώστε να αποκαταστήσουμε την ισορροπία.

«Κοφτερή λεπίδα φωτός, εσύ
Λεπτεπίλεπτη παρουσία στα όνειρά μου
Ήχος μακρινός, χάνεται στην ομίχλη…
Και εσύ, η τελευταία λέξη της ιστορίας…»

(Αφιερωμένο στη γυναίκα,
Νεφέλη Χαδούλη, μαθήτρια, 16 χρονών, Μουσικό Σχολείο Αλίμου)

Είναι η λέξη Γυναίκα που σημαίνει ΑγαπΩ, με το πρώτο και το τελευταίο γράμμα της αλφαβήτου.

*Τις ζωγραφιές τις έφτιαξε το Μελιννάκι.

Δημήτρης Χαρισιάδης - Ισραήλ

2010-01-28T21:28:00.040+02:00

Ο Leon Uris, είναι ο αμερικανοεβραίος συγγραφέας (“Topaz”, “Exodus”), που το 1960 έφτιαξε μαζί με τον Χαρισιάδη το “Exodus Revisited”.

Λέω «έφτιαξε» και όχι «έγραψε» γιατί στην πραγματικότητα πρόκειται για ένα φωτογραφικό άλμπουμ όπου ο ρόλος του Uris περιορίζεται στις λεζάντες και στα σχόλια των εικόνων.

Το βιβλίο κυκλοφόρησε το 1960 μετά από ένα οδοιπορικό των δύο συνεργατών στο νεότευκτο τότε κράτος του Ισραήλ, με σκοπό να καταγραφεί η ιστορία, η σύγχρονη πραγματικότητα αλλά και το όραμα ενός λαού για το μέλλον. Το ενδιαφέρον αυτού του βιβλίου -που δεν έχει πάψει να κυκλοφορεί- είναι πως μπορεί κανείς να δει μέσα από τις σελίδες του πως εξελίχθηκαν μετά από μισόν αιώνα όλα αυτά που περιγράφει εν τη γενέσει τους.

Παρουσιάζω την πρώτη έκδοση, με την ιδιόχειρο χαιρετισμό του Uris και την αφιέρωση του Χαρισιάδη στον θείο Νιόνιο και τη θεία Πόπη (βλ. ανάρτηση 23-1-10)
Κράτησα τις πρωτότυπες λεζάντες, στα Αγγλικά, γιατί έχουν ένα πολύ ιδιαίτερο κλίμα που δεν ήθελα να το χαλάσω. Από τις φωτογραφίες πάλι, πολλές είναι που θυμίζουν ρεπορτάζ επικαιρότητας, έτσι προσπάθησα να επιλέξω αυτές που θεώρησα καλύτερες. Όπως και νά ‘ναι, το βιβλίο έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον, ιστορικό, πολιτικό, και όχι μόνο.

Israel is a land of contrasts

Beatitudes, on the Sea of Galilee...The Sermon on the Mount.
A universal message for all men of all times.

"Deep river...my home is over Jordan."

From Judaism and Christianity a third great religion
was born. Islam! The submission to God's will.
"There is no God, but God."

At the Church of the Annunciation in Nazareth the Greek Orthodox
ritual is conducted in Arabic.

The Emperor of Ethiopia calls himself "The Lion of Judah,"
and the Abyssinian Church has its way too. The conclusion
is the same: "The Lord is our God, The Lord is one."

The new generation, which had been denied the right either to own
or farm land in many of the countries of its dispersion, had to be
rededicated to the soil after a two-thousand-year lapse.

A few decades ago most Jews did not know how to milk a cow.

It takes a stern but kindly cop to hold back the crowds.

In Jerusalem there are sects of pious fanatics who live in the past.

They live with a strict adherence to the letter of the Torah...
the shaved heads of the married women...the ritual bath...
the minute interpretations of the "law."

Strangers are treated with suspicion.

Israel is her Bedouins. No people hold greater mystery and fascination
than those who wander the desert. They seem still plagued by an ancient
curse of Abraham who cast Hagar and Ishmael to the cruel mercy of the
wasted expands.

Yet, through it all, they maintain a strange and wonderful dignity
and a belief in their freedom.

Suddenly the evening falls...

...and they vanish into the desert.

...picturesque people...big...and little...

...and many kinds of people in many kinds of places.

Many of the old generation are unable to adapt to a modern society
and the world passes them by.

The Arabs of Israel begin to find their way into the twentieth century.

Σ' αυτή τη μικρή ανθολογία από το πολυσέλιδο βιβλίο του Uris και του Χαρισιάδη, με ενδιέφερε να συμπεριλάβω, όπως είναι φανερό, κυρίως πορτραίτα ανθρώπων και όχι τους αρχαιολογικούς χώρους ή τα επιτεύγματα των συγχρόνων.

Ακολουθούν δυο κείμενα, ένα του Uris κι ένα του Χαρισιάδη και μια φωτογραφία του ...φωτογράφου καθώς ...φωτογραφίζει.

Αποσπάσματα από ένα κείμενο του Leon Uris για τον Χαρισιάδη:

«Ο Ντίμης ήταν ένας ευγενικός Ζορμπάς. Πολίτης του κόσμου, σοφός, με χιούμορ. Είχε μια τρομερή όρεξη για το καλό φαγητό, αγαπούσε τη γυναίκα του και απολάμβανε τη συζήτηση, είτε μέσω της αλληλογραφίας που διατηρούσαμε, είτε άμεσα, όταν καθόμασταν ο ένας απέναντι στον άλλον στην ταβέρνα.
Αν κάποιος έπρεπε να διαλέξει ένα και μοναδικό χαρακτηριστικό από την προσωπικότητα του Ντίμη, αυτό ήταν η ελληνικότητά του. Όλη η υφήλιος αλλά και κάθε άνθρωπος κρίνονταν και αξιολογούνταν σε σύγκριση με την Ελλάδα.
Ήταν ο «Ντίμης ο Έλληνας»...

«... Τα θέματά του συχνά παρουσιάζουν αυτή την ταλαιπωρημένη σοφία που βαραίνει τους φύλακες μιας αρχαίας δόξας, καθώς διερωτώνται πώς αξιοποίησε η ανθρωπότητα τα σπουδαία ελληνικά χαρίσματα.
Αιώνες βασάνων προβάλλονται στη δουλειά του ως πορτραίτο ενός αθάνατου, δυνατού λαού στο προσκήνιο, με φόντο μιαν αιθέρια ομορφιά. Και όμως, είναι ένας λαός που ακόμη ξέρει πώς να ξεσπάει από χαρά. Για μένα είχε το ταλέντο ενός θεού.»

«Το χρώμα τον ενοχλούσε. Δεν ένιωθε άνετα μ’ αυτό, γιατί η καθαρή ομορφιά της Ελλάδας είναι ασπρόμαυρη ... και ήταν αρκετά υπομονετικός ώστε να την καταγράψει.»

«Τον γνώρισα πριν από τέσσερις δεκαετίες. Μια κινηματογραφική εταιρεία ετοιμαζόταν να γυρίσει σε ταινία τη νουβέλα μου «Οι Άγριοι Λόφοι». Χρειαζόμασταν ένα ειδικό για να μας προτείνει ελληνικές τοποθεσίες και προσλάβαμε τον Χαρισιάδη γι’ αυτή τη δουλειά. Δεν βγήκε τίποτα αξιόλογο ούτεαπό τη νουβέλα μου ούτε από την ταινία. Το σπουδαιότερο όμως σ’ αυτή την ιστορία ήταν ότι γνώρισα τον Ντίμη και, μέσω εκείνου, την ελλάδα. Γίναμε αμέσως φίλοι και διατηρήσαμε αυτή τη σχέση σε όλη μας τη ζωή.

Συναντηθήκαμε πολλές φορές στην Ελλάδα, αλλά μόνο δυο φορές στο εξωτερικό. Ταξιδέψαμε μαζί στο Ισραήλ για αρκετές εβδομάδες, την περίοδο που εργαζόμουν πάνω στη νουβέλα μου “Mila 18”.
Καθώς δεν έπρεπε να χαραμιστεί ένα ταλέντο σαν το δικό του, αποφασίσαμε να φτιάξουμε ένα μικρό φωτογραφικό βιβλίο σ’ αυτό το ταξίδι μας, το “Exodus Revisited”.
Το Ισραήλ αποδείχτηκε εύκολη υπόθεση για τον Ντίμη, γιατί το χρώμα του τοπίου και η αρχιτεκτονική του έμοιαζαν πολύ με την Ελλάδα. Θεωρούσε τον εβραϊκό λαό όμοιο με το δικό του λαό, ως πατέρες βαθιών μηνυμάτων προς μία νεοεμφανιζόμενη ανθρωπότητα...»

« ... Έχω συνεργαστεί με πολλούς εξαιρετικούς φωτογράφους κατά καιρούς. Οι περισσότεροι από αυτούς τραβούσαν ντουζίνες φιλμ σε κάθε δουλειά τους. Θυμάμαι τον Ντίμη –με τον μπερέ να του καλύπτει το κεφάλι- σκυμμένο με τον δικό του μοναδικό τρόπο πάνω από την Hasselblad μηχανή του, στις ακτές της Νεκρής Θάλασσας. Στεκόταν τελείως ακίνητος για μισή ώρα περίπου, μέχρι ο ήλιος, η έρημος και η θάλασσα να ενωθούν σ’ αυτό το απειροελάχιστο κλάσμα του δευτερολέπτου που θεωρούσε τέλειο. Τράβηξε μία και μοναδική πόζα, κούνησε το κεφάλι του και μού ‘κλεισε το μάτι. Τι υπομονή, πόση τελειότητα και τι αυτοπεποίθηση!...»

(Από το βιβλίο του Δημήτρη Τζίμα "Δ. Α. ΧΑΡΙΣΙΑΔΗΣ", έκδ. του περ. ΦΩΤΟγράφος, 1995)

Δημήτρης Χαρισιάδης - Ελλάδα

2010-01-24T16:31:00.009+02:00

Ο Δημήτρης Χαρισιάδης γεννήθηκε στην Καβάλα το 1911. Ήταν γιος μεγαλοαστικής οικογένειας που από το 1920 εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Ο Ντίμης -όπως τον έλεγαν οι φίλοι του- φοίτησε στη Λεόντειο Σχολή κι ύστερα έφυγε για να σπουδάσει χημεία στη Λωζάννη. Από το 1933 μέχρι την κήρυξη του πολέμου σχεδόν, δούλεψε σαν χημικός στο εργοστάσιο πλαστικών του πατέρα του.

Με τη φωτογραφία ξεκίνησε ερασιτεχνικά σε ηλικία 16 ετών και σύντομα κέρδισε το δεύτερο βραβείο σε έναν διεθνή διαγωνισμό στη Σκωτία όπου είχε στείλει φωτογραφίες του. Από τότε αρχίζει να ασχολείται συστηματικά με τη φωτογραφία και παίρνει μέρος σε πολλούς διεθνείς διαγωνισμούς και εκθέσεις. Σαν φωτογράφος ήταν αυτοδίδακτος. Έμαθε την τέχνη μελετώντας ξενόγλωσσα βιβλία και περιοδικά.
Το 1940 βρέθηκε στο Αλβανικό Μέτωπο όπου του δόθηκε η ευκαιρία να απαθανατίσει εικόνες από τον Πόλεμο και τη ζωή των στρατιωτών. Το 1942 του ανατέθηκε από τον Ερυθρό Σταυρό να καταγράψει την πείνα και τη δυστυχία του αθηναϊκού λαού, με σκοπό να ευαισθητοποιηθεί η διεθνής κοινή γνώμη.

Ανάκριση Ιταλού αιχμαλώτου (1941)

Αλβανικό Μέτωπο (1941)

Κατοχή. Εστία Νέου Φαλήρου (Δεκέμβριος 1941)

Την ίδια εποχή φωτογραφίζει για το Associated Press, το περιοδικό Life και αργότερα για την European Cooperation Administration. Αυτή την περίοδο προσέλαβε ως υπάλληλο τον Διονύση Ταμαρέση που αργότερα έγινε συνεταίρος του στο φωτογραφικό πρακτορείο που εγκατεστημένο από το 1956 σε ιδιόκτητα γραφεία στην οδό Πανεπιστημίου θα εξελιχθεί σε ένα από τα μεγαλύτερα και εγκυρότερα της μεταπολεμικής Ελλάδας. Το 1958, έφτασε να απασχολεί δέκα μόνιμους υπαλλήλους και πολλούς εξωτερικούς συνεργάτες. Ασχολήθηκαν με την εμπορική και βιομηχανική φωτογραφία με κυριότερους πελάτες τον Ε.Ο.Τ., το Εθνικό Θέατρο, Τράπεζες, μεγάλες εταιρείες, εφημερίδες, περιοδικά και εκδοτικούς οίκους της Ελλάδας και του εξωτερικού. Η συνεργασία Χαρισιάδη και Ταμαρέση κράτησε από το 1945 ως το 1974.

Μακεδονία (1951)

Βόλος (1949)

Αθήνα, Δαφνί (1952)

Αθήνα, Πλάκα (1951)

Δραπετσώνα (1959)

Μπογιάτι (σήμερα Αγ. Στέφανος Αττικής),
χωριάτικος γάμος (1950)

Παράλληλα με την εμπορική φωτογραφία, ο Χαρισιάδης βρίσκει χρόνο να φωτογραφίζει και για τον εαυτό του. Το 1952 πρωτοστατεί στην ίδρυση της Ελληνικής Φωτογραφικής Εταιρείας που κατά τον Κώστα Μπαλάφα θα γίνει «η εκκλησία των Ελλήνων φωτογράφων». Παράλληλα ο Χαρισιάδης ήταν μέλος της Αμερικάνικης Φωτογραφικής Εταιρείας και της Βασιλικής Φωτογραφικής Εταιρείας της Μ. Βρετανίας.
Ο Δημήτρης Χαρισιάδης παντρεύτηκε δυό φορές. Πέθανε το 1993, σε ηλικία 82 ετών.

Αθήνα, Πλατεία Συντάγματος (1956)

Ναυπηγεία Σκαραμαγκά (1960)

Σίφνος (1956)

Σαντορίνη (1949)

Μύκονος (1949)

Σαλαμίνα (1961)

Μονεμβασιά (1955)

Αθήνα (1956)

Αγ. Απόστολοι Αττικής (1960)

Τα στοιχεία και οι φωτογραφίες είναι παρμένα από το βιβλίο του Δημήτρη Τζίμα "Δ. Α. ΧΑΡΙΣΙΑΔΗΣ", έκδ. του περ. ΦΩΤΟγράφος, 1995

Ο θείος Νιόνιος

2010-01-23T12:37:00.008+02:00

Ο θείος Νιόνιος, ο Διονύσης Ταμαρέσης δηλαδή, γόνος καλής οικογένειας από τη Ζάκυνθο και bon viveur της εποχής, ήταν άνθρωπος πολύ χαριτωμένος, με καλλιέργεια και χιούμορ. Πριν πεθάνει, σε μεγάλη ηλικία, μοίρασε όλα τα μετρητά που είχε σε φίλους και συγγενείς. Μεταξύ αυτών και στην κυρία Ελένη, γνωστής οικογένειας επιχειρηματιών, στενή φίλη και αναλόγου ηλικίας. «Τι να τα κάνω Μπέμπη μου;» του λέει αυτή. «Στα κερνάω για την κηδεία σου Ελενίτσα μου» της απαντάει αφοπλιστικά εκείνος. Και πράγματι, λίγους μήνες αργότερα τον ακολούθησε κι εκείνη.

Ο θείος Νιόνιος και η θεία Πόπη, η γυναίκα του ήταν αυτό που λέμε «αιώνιοι εραστές». Δεν έπαψαν ποτέ να αγαπιούνται, μέχρι τα γεράματά τους κοίταζαν ο ένας τον άλλο στα μάτια με λατρεία σαν νιόπαντροι. Εκείνη τον φρόντιζε σαν παιδί -δεν έχετε ιδέα τι σημαίνει σιδέρωμα πουκαμίσου ή μαγείρεμα για τον Μπέμπη. Εκείνος πάλι, τη διεκδικούσε σαν έφηβος, τη χάιδευε με τα μάτια. Έφυγε πρώτη εκείνη κι έμεινε μόνος του ο θείος, μια και δεν απόκτησαν παιδιά, μόνο δυο ανίψια, κι αυτά πολυάσχολα. Εν τούτοις, τα πουκάμισά του συνέχισαν να είναι πάντα φρεσκοσιδερωμένα και τα μαντίλια του να μοσχοβολούν κολόνια εις μνήμην της γλυκιάς Ποπίτσας και του έρωτά τους που δεν τον νίκησε ο θάνατος.

Ο Διονύσης Ταμαρέσης ήταν φωτογράφος, φίλος και συνεταίρος του Δημήτρη Χαρισιάδη (στον οποίο θα είναι αφιερωμένη η επόμενη ανάρτηση). Από τις φωτογραφίες του θείου διάλεξα δυο που εικονίζουν τα αγαπημένα του ανίψια, το Γιαννάκη και τη Σοφούλα και αναδεικνύουν το ταλέντο του σαν κλασικού πορτραιτίστα.

Μουσικοί Κανόνες του Οίκου και του Βίου

2009-12-27T19:58:00.018+02:00

Ένα κείμενο του Robert Schumann που σε έξι μήνες περίπου συμπληρώνονται 200 χρόνια από τη γέννησή του (8 Ιουνίου 1810) .

Ο Σούμαν, από τους κορυφαίους συνθέτες του Ρομαντισμού, υπήρξε και ένας λαμπρός κριτικός, ένας διανοούμενος που με τις απόψεις και τα άρθρα του στην Νeue Zeitschrift für Musik επηρέασε τη μουσική κίνηση της εποχής του, αναδεικνύοντας ό,τι πιο προχωρημένο συνέβαινε τότε.

Το κείμενο που ακολουθεί, μια σειρά από συμβουλές σ’ ένα νεαρό μουσικό, θεωρώ ότι θα έπρεπε να αποτελεί το εγκόλπιο κάθε καλλιτέχνη, ανεξαρτήτως ηλικίας, που αγαπάει πραγματικά και με ανιδιοτέλεια τη μουσική. Πολλοί νεαροί που θαρρούν πως το υποτιθέμενο ταλέντο και οι γνωριμίες αρκούν για να κάνεις καριέρα θα έπρεπε να το διαβάσουν προσεκτικά (όπως επίσης και οι παραγωγοί που τους προωθούν) πριν κάνουν το επόμενο βήμα τους.

- Το σπουδαιότερο είναι η διαμόρφωση της ακοής. προσπάθησε από νωρίς να αναγνωρίζεις κλίμακα και φθόγγο. Η καμπάνα, το τζάμι του παραθύρου, ο κούκος... Να ψάχνεις να βρεις ποιες νότες δίνουν.

- Να παίζεις επιμελώς κλίμακες και άλλες ασκήσεις για τα δάχτυλα. Υπάρχει όμως πολύς κόσμος που νομίζει ότι μ’ αυτό κατορθώνει τα πάντα και που περνά καθημερινά ως τα γεράματά του πολλές ώρες με μηχανικές ασκήσεις. Είναι περίπου το ίδιο σαν να προσπαθούσε κανείς καθημερινά να προφέρει την αλφαβήτα όσο το δυνατό γρήγορα και όλο και πιο γρήγορα. Να χρησιμοποιείς το χρόνο σου καλύτερα.

- Έχουν εφεύρει τα λεγόμενα «βουβά κλαβιέ». Παίξ’ τα δοκιμαστικά, για ένα διάστημα, για να δεις ότι δεν αξίζουν τίποτε. Από βουβούς δεν μπορεί να μάθει κανείς να μιλάει.

- Παίζε με το σωστό ρυθμό! Το παίξιμο μερικών βιρτουόζων μοιάζει με το περπάτημα του μεθυσμένου. Μην παίρνεις τέτοια πρότυπα!

- Μάθε νωρίς τους βασικούς νόμους της Αρμονίας.

- Μη φοβάσαι τις λέξεις: Θεωρία, Συνεχές Μπάσο, Αντίστιξη κλπ. Θα σε πλησιάσουν φιλικά αν κάνεις κι εσύ το ίδιο.

- Μην ψευτοπαίζεις ποτέ! Προχώρα πάντα μπροστά με ζωντάνια και μην αφήνεις ποτέ ένα κομμάτι μισό.

- Εξίσου μεγάλα λάθη είναι το να καθυστερείς και το να παίζεις βιαστικά.

- Προσπάθησε να παίζεις εύκολα κομμάτια καλά κι ωραία. Αυτό είναι καλύτερο από το να εκτελείς δύσκολα με μέτριο τρόπο.

- Να επιμένεις να έχεις πάντοτε ένα καλοκουρδισμένο όργανο.

- Τα κομματάκια σου δεν πρέπει να τα ξέρεις μόνο με τα δάχτυλα, πρέπει να μπορείς να τα σιγομουρμουρίζεις απ’ έξω και χωρίς πιάνο. Να οξύνεις τη φαντασία σου έτσι, ώστε να μπορείς να διατηρείς στη μνήμη σου όχι μόνο τη μελωδία μιας σύνθεσης, αλλά και την αρμονία που της ταιριάζει.

- Προσπάθησε, ακόμα κι αν δεν έχεις παρά λίγη φωνή, να τραγουδάς από την παρτιτούρα χωρίς τη βοήθεια του οργάνου. Με τον τρόπο αυτό θα αυξηθεί η οξύτητα της ακοής σου. Αν όμως έχεις μια πλούσια φωνή, τότε μη χάνεις ούτε λεπτό καλλιεργώντας τη. να τη θεωρείς σαν το ωραιότερο δώρο που σου έκανε ο ουρανός.

- Πρέπει να προοδέψεις τόσο, ώστε να καταλαβαίνεις μία μουσική που είναι γραμμένη στο χαρτί.

- Όταν παίζεις, μη νοιάζεσαι για το ποιος σε ακούει! Παίξε πάντα σαν να σε άκουγε ένας αριστοτέχνης.

- Αν κάποιος σου παρουσιάσει μία σύνθεση για πρώτη φορά, που θα πρέπει να παίξεις, κάνε πρώτα μια γρήγορη ανάγνωση.

- Αν έκανες τα καθημερινά σου καθήκοντα μουσικής και αισθάνεσαι κουρασμένος, μην καταβάλλεις προσπάθεια να εργαστείς περισσότερο. Καλύτερα να αναπαυτείς, παρά να εργαστείς χωρίς κέφι και φρεσκάδα.

- Μην παίζεις, μεγαλώνοντας, πράγματα του συρμού. Ο χρόνος είναι πολύτιμος. Θα έπρεπε να έχει κανείς χίλιες ανθρώπινες ζωές για να μπορέσει να γνωρίσει τα καλά πράγματα που υπάρχουν.

- Δίνοντας στα παιδιά λιχουδιές, κουλουράκια και ζαχαρωτά δεν τα κάνεις υγιείς ανθρώπους. Όπως η τροφή για το σώμα, έτσι και η τροφή για το πνεύμα πρέπει να είναι απλή και δυνατή. Οι μεγάλοι συνθέτες φρόντισαν επαρκώς για το τελευταίο. Στηριχτείτε σ’ αυτούς.

- Με το χρόνο αλλάζουν η τεχνική και τα passages. Αυτά έχουν αξία μόνον όταν η δεξιοτεχνία εξυπηρετεί υψηλότερους σκοπούς.

- Δεν πρέπει να διαδίδεις κακές συνθέσεις, αντίθετα να βοηθάς με όλες σου τις δυνάμεις να εμποδίζονται.

- Δεν πρέπει ούτε να παίζεις κακές συνθέσεις, ούτε να τις ακούς, αν δεν υποχρεωθείς γι’ αυτό.

- Μην επιδιώκεις να κάνεις εντύπωση με τη δεξιοτεχνία, τη λεγόμενη μπραβούρα. Κοίτα να δημιουργείς με μία σύνθεση την εντύπωση που σκέφτηκε ο συνθέτης. Περισσότερα δεν οφείλει να κάνει κανείς. Ό, τι είναι παραπανίσιο αποτελεί διαστρέβλωση.

- Να θεωρείς σαν κάτι το απαίσιο το να αλλάξει κανείς κάτι σε κομμάτια καλών συνθετών ή να κάνει παραλείψεις ή και να προσθέτει.

- Να ρωτάς μεγαλύτερους για την εκλογή των κομματιών της σπουδής σου. Έτσι εξοικονομείς πολύ χρόνο.

- Σιγά-σιγά πρέπει να γνωρίσεις τα σπουδαιότερα έργα των σπουδαιότερων μουσουργών στο σύνολό τους.

- Μην παρασύρεσαι από τις επευφημίες που κερδίζουν συχνά οι λεγόμενοι μεγάλοι βιρτουόζοι. Ας έχει για σένα μεγαλύτερη αξία η επευφημία των καλλιτεχνών απ’ ότι του μεγάλου πλήθους.

- Κάθε πράγμα που είναι της μόδας θα πάψει πάλι να είναι και αν ασχολείσαι με τέτοια, ώσπου να μεγαλώσεις, θα γίνεις ένας ματαιόδοξος λιμοκοντόρος που δεν τον εκτιμάει κανείς.

- Το πολύ παίξιμο σε κοινωνικούς κύκλους μάλλον βλάπτει παρά ωφελεί. Να παρατηρείς τον κόσμο προσεκτικά, αλλά να μην παίζεις ποτέ τίποτα για το οποίο μέσα σου θα έπρεπε να ντρέπεσαι.

- Πάντως μη χάνεις καμιά ευκαιρία αν μπορείς να παίζεις μουσική μαζί με άλλους σε ντούο, τρίο κλπ. Αυτό δίνει στο παίξιμό σου ευχέρεια και ευλυγισία. Να συνοδεύεις επίσης συχνά τραγουδιστές.

- Αν ήθελαν όλοι να παίξουν το πρώτο βιολί δε θα είχαμε ορχήστρα. Γι’ αυτό πρόσεχε, ο καθένας μουσικός στο πόστο του.

- Να αγαπάς το όργανό σου, αλλά να μην το θεωρείς ματαιόδοξα σαν το ανώτερο και μοναδικότερο. Να σκέφτεσαι ότι υπάρχουν κι άλλα εξίσου ωραία. Να σκέφτεσαι επίσης ότι υπάρχουν τραγουδιστές και ότι στη χορωδία και στην ορχήστρα εκφράζεται ό,τι ανώτερο έχει η μουσική.

- Όταν μεγαλώσεις να κάνεις πιο πολύ παρέα με παρτιτούρες, παρά με βιρτουόζους.

- Να παίζεις επιμελώς φούγκες καλών μουσουργών και πριν απ’ όλα να έχεις για καθημερινή σου τροφή το «Καλοκουρδισμένο Κλειδοκύμβαλο» του Γ. Σ. Μπαχ. Έτσι θα γίνεις σίγουρα ένας ικανός μουσικός.

- Από τους συντρόφους σου να διαλέγεις αυτούς που ξέρουν περισσότερα από σένα.

- Να ξεκουράζεσαι από τη μελέτη της μουσικής διαβάζοντας επιμελώς ποιήματα. να κάνεις συχνά περιπάτους στο ύπαιθρο.

- Κάτι μπορεί να μάθει κανείς από τραγουδιστές και τραγουδίστριες, μόνο μην πιστεύεις σε όλα όσα σου λένε.

- Και πίσω από τα βουνά κατοικούν άνθρωποι. Να είσαι σεμνός! Δεν έχεις ανακαλύψει και σκεφτεί τίποτε που δεν το σκέφτηκαν και το ανακάλυψαν άλλοι πριν από σένα. Και αν υποθέσουμε ότι έχεις, τότε να το θεωρείς ως ένα δώρο από Πάνω, που πρέπει να το μοιράζεσαι με τους άλλους.

- Η σπουδή της ιστορίας της μουσικής μαζί με τη ζωντανή ακρόαση των αριστουργημάτων των διαφόρων εποχών θα σε γιατρέψει γρήγορα από την οίηση και τη ματαιοδοξία.

- Ένα ωραίο βιβλίο για τη μουσική είναι το «Σχετικά με την καθαρότητα της τέχνης των ήχων» του Τιμπώ. Να το διαβάζεις συχνά, όταν μεγαλώσεις.

- Αν περνάς από εκκλησία και ακούς να παίζουν μέσα ‘Όργανο, μπες μέσα και αφουγκράσου. Αν μάλιστα αξιωθείς να καθίσεις ο ίδιος στον μπάγκο του, πειραματίσου με τα μικρά σου δάχτυλα και θαύμασε ατή την παντοδυναμία της μουσικής.

- Μη χάνεις ευκαιρία να ασκείσαι στο εκκλησιαστικό Όργανο. Δεν υπάρχει άλλο όργανο που να εκδικείται με τον ίδιο τρόπο την παραφωνία και την ακαταστασία, τόσο στη δόμηση μιας σύνθεσης, όσο και στο παίξιμο.

- Να συμμετέχεις τραγουδώντας στη χορωδία επιμελώς, κυρίως μεσαίες φωνές. Έτσι αποκτάς μουσικότητα.

- Τι θα πει όμως να έχει κανείς μουσικότητα; Δεν την έχεις, όταν με τα μάτια προσηλωμένα με φόβο στις νότες τελειώνεις με κόπο το κομμάτι σου. Ούτε αν (π.χ. κάποιος σου γυρίσει δύο σελίδες μαζί) σταματήσεις και δεν μπορείς να συνεχίσεις. Μουσικότητα έχεις, όταν σε ένα καινούργιο κομμάτι φαντάζεσαι περίπου τι ακολουθεί και σε ένα γνωστό σου τα ξέρεις απ’ έξω. με μια λέξη, όταν τη μουσική δεν την έχεις μόνο στα δάχτυλα, αλλά και στο κεφάλι και στην καρδιά.

- Πώς αποκτάει όμως κανείς μουσικότητα; Αγαπητό παιδί! Το κυριότερο, το οξύ αυτί και η γρήγορη αντίληψη έρχονται, όπως σε όλα τα πράγματα, από Επάνω. Αλλά η προδιάθεση αυτή είναι δυνατό να καλλιεργείται και να ενισχύεται. Δεν αποκτάς μουσικότητα με το να κλείνεσαι σαν ερημίτης ολόκληρες μέρες και να ασχολείσαι με τη μελέτη μηχανικών ασκήσεων, αλλά με το να συναναστρέφεσαι ζωντανό και πολύπλευρο μουσικό περιβάλλον, κυρίως με το να συχνάζεις πολύ στη χορωδία και στην ορχήστρα.

- Μάθε έγκαιρα την έκταση της ανθρώπινης φωνής στα τέσσερα κύρια είδη της. Αφουγκράσου τα κυρίως στη χορωδία και ερεύνησε σε ποια διαστήματα βρίσκεται η μεγαλύτερη δύναμή τους και σε ποια άλλα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για εντυπώσεις απαλές και τρυφερές.

- Άκου προσεκτικά όλα τα λαϊκά τραγούδια: Είναι ένα χρυσωρυχείο των ωραιότερων μελωδιών και σου ανοίγουν τη ματιά για το χαρακτήρα των διαφόρων εθνών.

- Ασκήσου από νωρίς στην ανάγνωση των παλιών κλειδιών. Αλλιώς θα σου μείνουν απρόσιτοι πολλοί θησαυροί του παρελθόντος.

- Πρόσεχε, κι ας είναι νωρίς, τον ήχο και το χαρακτήρα των διαφόρων οργάνων. Προσπάθησε να εντυπώσεις στο αφτί σου το ιδιότυπό τους ηχόχρωμα.

- Μην παραλείπεις ποτέ να ακούς καλές όπερες.

- Να τιμάς πολύ τα παλαιά, να εμπιστεύεσαι όμως με ζεστή καρδιά και τα καινούργια. Μην έχεις προκατάληψη για ονόματα που σου είναι άγνωστα.

- Μην κρίνεις μία σύνθεση από το πρώτο άκουσμα. Αυτό που σου αρέσει την πρώτη στιγμή δεν είναι πάντα το καλύτερο. Οι μεγάλοι συνθέτες απαιτούν μελέτη. Πολλά δεν θα τα καταλάβεις πριν από τα γεράματα.

- ‘Όταν κρίνεις συνθέσεις, να ξεχωρίζεις αν ανήκουν στο πεδίο της τέχνης ή αν επιδιώκουν μόνο την ερασιτεχνική διασκέδαση. Να εγγυάσαι για τις πρώτες. Όσο για τις δεύτερες, μην εξοργίζεσαι!

- Η «μελωδία» είναι το έμβλημα του ντιλετάντη και βέβαια μια μουσική χωρίς μελωδία δεν είναι μουσική. Κατάλαβε όμως καλά τι εννοούν εκείνοι: μόνο μια εύκολη, ρυθμικά ευχάριστη ισχύει ως μελωδία γι’ αυτούς. Υπάρχουν όμως και άλλες, άλλου τύπου, και όπου κι αν ανοίξεις τον Μπαχ, τον Μότσαρτ ή τον Μπετόβεν σε ατενίζουν με χίλιους διαφορετικούς τρόπους. Θα βαρεθείς, ας ελπίσουμε, σύντομα την πενιχρή ομοιομορφία κυρίως των νεότερων μελωδιών από τις ιταλικές όπερες.

- Αν συνθέτεις ψάχνοντας στο πιάνο μικρές μελωδίες, αυτό είναι βέβαια κάτι το όμορφο. Αν όμως κάποτε σου έρθουν από μόνες τους, όχι στο πιάνο, τότε να χαρείς πιο πολύ, γιατί τότε αναδεύει μέσα σου η εσωτερική αίσθηση του ήχου. Τα δάχτυλα πρέπει να κάνουν ό,τι θέλει το κεφάλι, όχι το αντίστροφο.

- Αν αρχίσεις να συνθέτεις, ετοίμασέ τα όλα στο κεφάλι. Μόνο όταν έχεις τελείως έτοιμο ένα κομμάτι, δοκίμασέ το στο όργανο. Αν η μουσική σου βγήκε από μέσα σου, αν την αισθάνθηκες, τότε θα έχει και στους άλλους την ίδια επίδραση.

- Αν ο ουρανός σου χάρισε μία ζωηρή φαντασία, θα κάθεσαι σίγουρα συχνά σαν βαθιά μαγεμένος στο μεγάλο πιάνο, θα θέλεις να εκφράσεις τον εσωτερικό σου κόσμο σε αρμονίες και θα αισθάνεσαι ότι έλκεσαι σε κύκλους μαγικούς με τόσο πιο μυστηριώδη τρόπο, όσο πιο ασαφές σου είναι ίσως ακόμη το κράτος της αρμονίας. Αυτές είναι οι πιο ευτυχισμένες ώρες της νεότητας. Πάντως φυλάξου από το να ενδίδεις συχνά σε ένα ταλέντο που σε παρασύρει να ξοδεύεις δύναμη και χρόνο σε σκιές. Θα κερδίσεις την κυριαρχία της μορφής και τη δύναμη σαφούς διαμόρφωσης μόνο με το σταθερό σύμβολο της γραφής. Να γράφεις λοιπόν περισσότερο παρά να κάνεις φαντασίες.

- Προσπάθησε να αποκτήσεις από νωρίς γνώσεις διεύθυνσης ορχήστρας. Να παρατηρείς προσεκτικά συχνά καλούς μαέστρους. Δεν πρέπει να αποστερηθείς ακόμα και τη δυνατότητα να διευθύνεις κι εσύ από μέσα σου παρακολουθώντας κάποιον να διευθύνει. Αυτό σου διευκρινίζει μέσα σου τα πράγματα.

- Να παρατηρείς γύρω σου προσεκτικά στη ζωή, καθώς και τις άλλες τέχνες και επιστήμες.

- Οι νόμοι της ηθικής είναι και οι νόμοι της τέχνης.

- Θα προοδεύεις πάντα αν έχεις επιμέλεια και υπομονή.

- Από ένα κομμάτι σίδερο που στοιχίζει λίγες δεκάρες μπορούν να γίνουν χιλιάδες ελατήρια ρολογιών, που η αξία τους φτάνει τις εκατοντάδες χιλιάδες. Το κομμάτι που σου εμπιστεύτηκε ο Θεός χρησιμοποίησέ το σύμφωνα μ’ αυτή την εμπιστοσύνη.

- Χωρίς ενθουσιασμό δεν παίρνει στην τέχνη το δρόμο του τίποτε το σωστό.

- Η τέχνη δεν είναι για να πλουτίζεις. Γίνε μόνο ένας όλο και πιο μεγάλος καλλιτέχνης και όλα τα άλλα θα έρθουν από μόνα τος.

- Μόνο αν πρώτα σου γίνει τελείως σαφής η μορφή, θα καταλάβεις το πνεύμα.

- Ίσως μόνο η ιδιοφυία καταλαβαίνει τελείως την ιδιοφυία.

- Κάποιος είχε την άποψη ότι ένας τέλειος μουσικός θα έπρεπε να είναι σε θέση να βλέπει μπροστά του, σαν σε ολοζώντανη παρτιτούρα, ένα έργο ορχήστρας, ακόμα και ένα πιο σύνθετο, που το ακούει για πρώτη φορά. Αυτό είναι το υψηλότερο που θα μπορούσε να σκεφθεί κανείς.

- Δεν υπάρχει τέλος στη μάθηση.

(Μετάφραση: Όλυ Φράγκου – Ψυχοπαίδη, περιοδικό ΜΟΥΣΙΚΟΛΟΓΙΑ-Αθήνα, Μάιος 1986)

Άκης Ουλκέρογλου

2009-12-22T22:40:00.007+02:00

Πριν από δυο μήνες περίπου, είδα τη μικρή και ολιγοήμερη έκθεση του Άκη στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Παιανίας. Μαζί με μερικά ακαδημαϊκά έργα από τις σπουδές του, ο νεαρός ζωγράφος εξέθετε κι αυτά τα δυο μικρά πορτραίτα, που μου άρεσαν πολύ. Νομίζω πως έχουν κάτι ιδιαίτερο, που αν το προχωρήσει θα οδηγηθεί σε πολύ ενδιαφέροντα αποτελέσματα.

Η επιρροή των κόμικς που τόσο του αρέσουν είναι προφανής. Ωστόσο, φαίνεται πως αναπτύσσει μια δική του ποιητική που ισορροπεί ανάμεσα στην ειρωνία και την τρυφερότητα, το παραμύθι και τον τρόμο.

Το επόμενο έργο, με τον τίτλο "autoritratto" ανήκει στις σπουδαστικές του etudes, αλλά δεν παύει να έχει τα στοιχεία που τον οδήγησαν στα "πρόσωπα".

Ο Άκης Ουλκέρογλου γεννήθηκε στην Αθήνα στις 2 Οκτωβρίου 1981. Πήρε τα πρώτα μαθήματα ζωγραφικής σε ηλικία 10 ετών από το γνωστό ζωγράφο Νίκο Κακαδιάρη.
Αργότερα παρακολούθησε μαθήματα σκιτσογραφίας, animation και ελεύθερου σχεδίου.
Το 2006, αποφοίτησε με άριστα απο την Ακαδημία Καλών Τεχνών της Φλωρεντίας (Accademia di Belle Arti di Firenze) με καθηγητές τον Vincencio Canale και τον Gianni Stefanon. Έχει λάβει μέρος σε ομαδικές και ατομικές εκθέσεις στη Φλωρεντία και σε άλλες πόλεις της Ιταλίας. Στην Αθήνα, εκτός από την Παιανία, έργα του έχουν εκτεθεί και στη Δημοτική Πινακοθήκη της Καλλιθέας.

Part-time jobs

2009-12-20T18:09:00.010+02:00

Τι νομίζετε πως κάνουν τα όργανα μόλις τελειώσει η συναυλία; Βάζουν τα παντοφλάκια τους και ξαπλώνουν να δουν τηλεόραση; Σε εποχές οικονομικής κρίσης; Αν πιστεύετε κάτι τέτοιο γελιέστε. Πηγαίνουν στη δεύτερη δουλειά αγαπητοί μου, όπως όλος ο κόσμος. Ξέρετε πόσο κοστίζει σήμερα μία επισκευή, ένα χόρδισμα, ένα ανταλλακτικό; Πού να τα βγάλεις πέρα; (Κι ας είσαι και της Berliner Philharmoniker).

* Τα δύο τελευταία αφιερωμένα στον Σ.Π.Ρ.

Ιδιωτικός βίος

2009-12-19T22:17:00.006+02:00

Σκάνδαλο, σκάνδαλο! Πριν από μία ώρα περίπου έφτασαν στα χέρια μου οι κάρτες που τύπωσε η Berliner Philharmoniker με στιγμιότυπα από τον ιδιωτικό βίο των πλέον top celebrities της ευρωπαϊκής show-biz. Επειδή όμως μου είναι πολύ δύσκολο να φανταστώ ζωγράφους-paparazzi να φιλοτεχνούν στα πεταχτά ελαιογραφίες σκαρφαλωμένοι σε μάντρες, τείνω να υποθέσω ότι μάλλον οι ίδιοι οι εικονιζόμενοι άφηναν να διαρρεύσουν οι εικόνες που βλέπετε στην Espresso της εποχής, αφού ως απεδείχθη πρέπει να ήξεραν καλά το παιχνίδι της δημοσιότητος. Ουδέν καινόν υπό τον ήλιον...

Ο πολύς Σεμπάστιαν μεταξύ μιας toccata κι ενός ricercare πλένει και κανένα πιάτο. Τι να σου κάνει κι αυτή η δυστυχής η Άννα-Μαγκνταλένα, δυο χεράκια τα είχε να φέρει βόλτα ολόκληρο σπίτι και 21 (ολογράφως: εικοσιένα) παιδιά. Βάλτε με το νου σας: μόνο τα φανελοσώβρακα να τους πλύνει θα ήθελε δυο μεροκάματα με υπερωρίες, χώρια το σιδέρωμα. Την είχε φάει η ορθοστασία σας λέω!

Λέγεται ότι η κυρία Χάυντν ήτο πολύ απαισία, ένα είδος Ξανθίππης alla tedesca. Μεταξύ αυτών που της καταμαρτυρούν είναι και το ότι ελάχιστη εκτίμηση έτρεφε στην εργασία του συζύγου της, δεν ήταν δε λίγες οι φορές που μη βρίσκοντας τα μπικουτί της τα αντικαθιστούσε με κομμάτια που έκοβε από τις παρτιτούρες του Σέπι. Δεν θέλω να κάνω τον δικηγόρο του διαβόλου αλλά η εικόνα δίνει μία εξήγηση...

Ο Βόλφι βουρτσίζει τα δοντάκια για δροσερή αναπνοή. Κάτι νυχτοπερπατήματα μου μυρίζονται, διότι φοράει το καλό του πουκάμισο και όχι πυζάμες, άρα δεν πάει για ύπνο. Κατακαημένη Κονστάντσα...
(Έχω πληροφορίες ότι υπήρχε και άλλο πορτραίτο στο οποίο εικονίζεται να βάζει αποσμητικό, αλλά χάθηκε σε μια μετακόμιση).

Γι αυτό δεν σταύρωνε υπηρέτρια στο σπίτι. Τους φώναζε, τις έβριζε, τους πέταγε ό,τι κράταγε στο κεφάλι, έ μόλις τον βλέπανε μ' αυτό το βλέμμα και με το ξυράφι στο χέρι στο ξύρισμα θα πήγαινε ο νους τους; Πατάγανε μια τσιρίδα "Βαγγελίστρα μου!" (γερμανιστί) και κατεβαίνανε κουτρουβαλώντας τις σκάλες -ανεπιστρεπτί. Άντε μετά να βρεθεί άλλη -είχε βγάλει όνομα στα γραφεία ευρέσεως οικιακής βοηθού. Πολύ παλιοχαρακτήρας αυτός ο Λούντβιχ!

Δηλαδή τι νομίζατε πως συνέβαινε στις περίφημες Σουμπερτιάδες; Ακούτε αυτά που λένε ότι και καλά τη βγάζανε παίζοντας impromptus και τραγουδώντας τη "Φλαμουριά"; Εφ' όσον νηστικό αρκούδι δεν χορεύει, γιατί να τραγουδάει lieder; Όχι, όχι αγαπητοί μου. Προηγούντο οι -ούτως ειπείν- moments gloutons και όταν έφταναν στο τσακίρ κέφι ακολουθούσαν οι moments musicaux, η εικόνα αδιάψευστος μάρτυς.
Πάντως κάποιος έπρεπε να πει στον Φράντς ότι το μπούτι του κοτόπουλου τρώγεται με το χέρι (το έλεγε και η κυρία Χαλκούση).

Μαριανίνα

2009-12-03T18:46:00.007+02:00

αφιερωμένο στη Μαριάννα...

Είναι ένα ιταλικό λαϊκό τραγουδάκι, που τό ‘χω καιρό τώρα στο νου μου να το αφιερώσω στη Μαριάννα. Μιλάει για την όμορφη νεράιδα των νερών, που χαρίζει την πολύτιμη βροχή που φέρνει τους καρπούς, την ίδια τη ζωή. Όλοι την αγαπούν κι όλους τους αγαπά όπως ακριβώς συμβαίνει και με τη δική μας τη Μαριάννα.

Τύχη αγαθή λοιπόν, το βρήκα να το τραγουδούν παιδάκια του σχολείου και πολύ μου άρεσε αυτό. Θες γιατί κι εγώ με το σχολείο το έχω συνδέσει, θες για την ανεπιτήδευτη αθωότητα που η μια σηκώνει την κάλτσα της, ο άλλος διορθώνει τη γραβάτα του χωρίς να νοιάζονται το κοινό, ίσως γιατί πιστεύω πως τα στιχάκια αυτά που είναι μια κορυφαία επίκληση στη Φύση, μόνο από στόματα παιδικά αν ειπωθούν εισακούονται.

Πάνω απ’ το γιαλό πετά γοργά
μια νεράιδα μ’ όμορφα φτερά,
το γαλάζιο κύμα της μιλά:
«Μαριανίνα μη γυρνάς,
πού θα ήθελες να πας;
Μείνε εδώ αν μ’ αγαπάς!
Μαριανίνα, Μαριανίνα,
μείνε εδώ και κάνε μας αφρό!»

Πάνω απ’ τα λιβάδια τριγυρνά
και ο Ζέφυρος την κυνηγά,
κάθε στάχυ τη ρωτά γλυκά:
«Μαριανίνα τί είν’ αυτό
που μετά λίγο καιρό
θα μας δώσει τον καρπό;
Μαριανίνα, Μαριανίνα,
μείνε εδώ και δώσε μας καρπό!»

Πάνω απ’ τα βουνά κάθε βραδιά
απ’ τα συννεφάκια τα μαβιά
τρέχοντας ακούει τη λαλιά:
«Μαριανίνα στοργική,
με μια τέχνη μαγική
γύρισέ μας σε βροχή.
Μαριανίνα, Μαριανίνα,
μόνο εσύ μας δίνεις τη βροχή!»

Οι ελληνικοί στίχοι δεν ξέρω αν μεταφέρουν καλά τους ιταλικούς γιατί δεν τους έχω ακούσει, ούτε ξέρω το μεταφραστή. Όμως θαρρώ πως με τη χάρη και τις εικόνες τους δένουν καλά με τη μελωδία κι αρέσουν στα παιδιά –και στους μεγάλους μπορώ να σας πω. Ελπίζω ν’ αρέσει και στη Μαριάννα...

Mercedes Sosa

2009-10-04T17:13:00.006+03:00

Έφυγε σήμερα η αγαπημένη Mercedes Sosa. Που να πηγαίνει άραγε; Στον ουρανό με τη Violetta; Στη θάλασσα με την Alfonsina; Θ' αργήσουμε να μάθουμε κι αν μάθουμε ποτέ. ..

Αlfonsina* y el mar

(Ariel Ramirez - Felix Luna)

Por la blanda arena que lame el mar
Tu pequeña huella no vuelve más,
un sendero sólo de pena y silencio llegó
hasta el agua profunda.
Un sendero sólo de penas mudas llegó
hasta la espuma.

Sabe Dios qué angustia te acompañó,
qué dolores viejos calló tu voz,
para recostarte arrullada en el canto de las
caracolas marinas.
La canción que canta en el fondo oscuro del mar
la caracola.

Te vas Alfonsina, con tu soledad.
¿Qué poemas nuevos fuiste a buscar?

Una voz antigua de viento y de sal
te requiebra el pecho y te está llamando.
Y te vas hacia allá, como en sueños,
dormida, Alfonsina, vestida de mar.

Cinco sirenitas te llevarán
por caminos de algas y de coral,
y fosforescentes caballos marinos harán
una ronda a tu lado,
y los habitantes del agua van a jugar
pronto a tu lado.

Bájame la lámpara un poco más,
déjame que duerma, nodriza, en paz,
y si llama él no le digas que estoy, dile que
Alfonsina no vuelve.
Y si llama él no le digas nunca que estoy,
di que me he ido.

Te vas Alfonsina, con tu soledad.
¿Qué poemas nuevos fuiste a buscar?

Una voz antigua de viento y de sal
te requiebra el alma y te está llamando.
Y te vas hacia allá, como en sueños,
dormida, Alfonsina, vestida de mar.

Η Αλφονσίνα και η θάλασσα

Πάνω στη μαλακή άμμο που γλύφει η θάλασσα
η μικρή πατημασιά σου δε θα ξαναγυρίσει
μόνο ένα μονοπάτι πόνου και σιωπής
θα φτάνει μέχρι τα βαθειά νερά
μόνο ένα μονοπάτι σιωπηλού πόνου
θα φτάνει μέχρι τον αφρό.

Μονάχα ο Θεός ξέρει τι αγωνία σε συντρόφευε
τι θλίψεις παλιές έκρυβε η σιωπή σου
ξάπλωσες για να ησυχάσεις με το τραγούδι
των θαλασσινών κοχυλιών,
το τραγούδι που λέει στα σκοτεινά βάθη
το κοχύλι.

Φεύγεις Αλφονσίνα με τη μοναξιά σου
ποια καινούρια ποιήματα ψάχνεις να βρεις;

Μια αρχαία φωνή από αγέρα κι αλάτι
συνεπαίρνει τα στήθια σου και σε καλεί.
κι εσύ φεύγεις προς τα εκεί, όπως στα όνειρα,
κοιμισμένη, Αλφονσίνα, ντυμένη τη θάλασσα

Πέντε μικρές σειρήνες θα σε οδηγούν
από μονοπάτια φυκιών και κοραλιών
ιππόκαμποι που φωσφορίζουν
θα περπατούν πλάι σου
πλάσματα της θάλασσας
θα παίζουν πλάι σου.

Χαμήλωσε λίγο ακόμα τη λάμπα
άφησέ με αδελφή να κοιμηθώ ήσυχα,
κι αν με ζητήσει πες του ότι δεν είμαι εδώ,
πες του πως η Αλφονσίνα δεν θα γυρίσει
αν με ζητήσει μην του πεις πως είμαι εδώ
πες του πως έχω φύγει.

Φεύγεις Αλφονσίνα με τη μοναξιά σου
ποια καινούρια ποιήματα ψάχνεις να βρεις;

Μια αρχαία φωνή από αγέρα κι αλάτι
συνεπαίρνει τα στήθια σου και σε καλεί.
κι εσύ φεύγεις προς τα εκεί, όπως στα όνειρα,
κοιμισμένη, Αλφονσίνα, ντυμένη τη θάλασσα

Με την απαράμιλλη φωνή της η Mercedes Sosa τραγουδάει ένα από τα ομορφότερα τραγούδια, ανάμεσα στα δέκα-δώδεκα καλύτερα του κόσμου, κατά τη γνώμη μου.

* Η Alfonsina Storni, η Αργεντίνα ποιήτρια, αυτοκτόνησε το 1938, προχωρώντας μέσα στη θάλασσα μέχρι που πνίγηκε. Έτσι θέλει ο θρύλος να έγινε...

Τα θεατρικά του Γιάννη Ρίτσου

2009-09-26T02:41:00.006+03:00

Το ότι ο Ρίτσος εκτός από τα ποιητικά του έργα έγραψε και τέσσερα θεατρικά, λίγοι το γνωρίζουν. Και θα παρέμεναν άγνωστα τα έργα αυτά, αν δεν φρόντιζε ο Κώστας Νίτσος, φίλος του ποιητή, να τα εκδώσει με περισσή αγάπη, υψηλή αισθητική και επιστημονική αρτιότητα.

Ο Νίτσος, σεβάσμια μορφή του Θεάτρου αλλά και της Δημοσιογραφίας, άνθρωπος αταλάντευτος στις αρχές του και ευθύς στον λόγο του, υπηρέτησε με κύρος και αξιοπρέπεια και τους δύο αυτούς χώρους τον έναν μέσα από τον άλλο. Υπήρξε για πολλά χρόνια διευθυντής της εφημερίδας ΤΑ ΝΕΑ, όπου άφησε εποχή με τους «Αστερίσκους» του, σχόλια για το θέατρο που έγραφε στην περίφημη δεύτερη σελίδα που φιλοξενούσε τα καλλιτεχνικά (δείγμα της σημασίας που δινόταν τότε στον Πολιτισμό). Οι «Αστερίσκοι» εκδόθηκαν αργότερα σε βιβλίο.

Ο Νίτσος όμως, θα μείνει στην ιστορία ως εκδότης του θρυλικού περιοδικού «Θέατρο», που αποτελεί ένα καλλιτεχνικό, επιστημονικό και εκδοτικό μνημείο για τη νεότερη Ελλάδα και πολύτιμη πηγή για τη θεατρολογική έρευνα στη χώρα μας.

Τα θεατρικά του Γιάννη Ρίτσου είναι τέσσερα τρίπρακτα δράματα, γραμμένα με την εξής χρονολογική σειρά:

«Μια γυναίκα πλάι στη θάλασσα», 1942
«Πέρα απ’ τον ίσκιο των κυπαρισσιών», 1944-1947
«Τα ραβδιά των τυφλών», 1959
«Ο λόφος με το συντριβάνι» 1959

Εκδόσεις «ΘΕΑΤΡΟ», 1990

Ο Κώστας Νίτσος και η σύζυγός του, η ηθοποιός Έφη Ροδίτη, με τιμούν με την αγάπη και την πολύτιμη φιλία τους πολλά χρόνια τώρα.

Ελένη

2009-09-22T11:58:00.010+03:00

Αρχές του καλοκαιριού μου τηλεφώνησε ο Σάββας.
- Ο Τσάγκας ξανανεβάζει την Ελένη.
- Λοιπόν;
- Δεν μου είπε τίποτα, αλλά στις φωτογραφίες των εφημερίδων είδα τα κοστούμια μου. Του τηλεφώνησα και μου είπε ότι τα κοστούμια του ανήκουν, εγώ όμως, όπως ξέρεις, δεν του είχα πουλήσει τα πνευματικά δικαιώματα, η συμφωνία ήταν για τη συγκεκριμένη παράσταση.
- Τι θα κάνεις;
- Δεν ξέρω, θα το ψάξω!

Ο Σάββας το έψαξε μάλλον και η παράσταση ξανανέβηκε. Αυτή τη φορά στα κοστούμια, δίπλα στ’ όνομα του Πασχαλίδη μπήκε και της Δέσποινας Βολίδη. Μετά από καυγά φαίνεται, γιατί στο βιντεάκι που είναι αναρτημένο στο Youtube δεν αναφέρεται ενδυματολόγος. Το μόνο κοστούμι που δεν υπήρχε είναι το έξωμο της Ελένης, που θυμίζει βραδινή τουαλέτα Νicos & Takis. Καμία σχέση με το βελούδινο μακρυμάνικο του Σάββα που έδενε απόλυτα με τα υπόλοιπα, αλλά μάλλον έπεφτε ζεστό για καλοκαίρι...

Από το βίντεο αυτό αποδεικνύεται και η λαθροχειρία στη σκηνοθεσία. Τα πρώτα 37΄΄ είναι από την Πάροδο, με ελαφρώς κακοποιημένη τη θαυμάσια ιδέα της γέννησης της Ελένης από το Αυγό της Λήδας. Και μόνο το κομμάτι αυτό είναι απόδειξη ότι ο Τσάγκας κράτησε τη σκηνοθεσία του Μιχόπουλου, την παλιά παράσταση όπου το όνομα του Τσάγκα είχε μπει μετά από δική του πίεση μια κι ήταν ο παραγωγός, δηλαδή ο θεατρώνης.

Η παράσταση του 2000, παρ’ ότι προοριζόταν για τα σχολεία (παιζόταν τα πρωινά), περιλάμβανε πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία και θα μπορούσε να σταθεί δίπλα στις καλύτερες του είδους, όντας μια εξαιρετική ερμηνεία του κειμένου, με πολλές αναγνώσεις που υπερέβαιναν το σχολικό προορισμό. Το φετινό ρημέικ εκτός των άλλων, δείχνει πως στήνεται μια «αρπαχτή», χωρίς καλλιτεχνικές προθέσεις, χωρίς ήθος, χωρίς σεβασμό στους συνεργάτες και τελικά χωρίς σεβασμό στον θεατή.

Οράματα και ψευδαισθήσεις

2009-09-04T17:39:00.022+03:00

Ένα ενδιαφέρον κείμενο για την εκπαίδευση μου έστειλε ο φίλος Τάκης (γνωστός μας και από το post "Θέατρο και μαθηματικά"), κατά κόσμον Παναγιώτης Σπύρου, Επίκουρος Καθηγητής του Τμήματος Μαθηματικών του Πανεπιστημίου της Αθήνας.

Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΙ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΤΟΥ ΣΥΓΧΡΟΝΟΥ ΚΟΣΜΟΥ
-ΟΡΑΜΑΤΑ ΚΑΙ ΨΕΥΔΑΙΣΘΗΣΕΙΣ-

Για να μιλήσουμε για την εκπαίδευση των καιρών μας, πρέπει καταρχήν να δούμε με ειλικρίνεια και θάρρος τον αιώνα μας. Πρέπει να δούμε κατάματα και τις προσδοκίες που καλλιεργούνται αλλά και τις αντιφάσεις μέσα στις οποίες αυτές αναφύονται. Η κοινωνία αλλάζει ταχύτατα μπροστά στα μάτια μας, ο πλανήτης αλλάζει, το παγκόσμιο χωριό διαρκώς μετατοπίζεται. Ποτέ άλλοτε η φράση του Ηράκλειτου για την ατέρμονη ροή του κόσμου δεν ήταν τόσο επίκαιρη. Οι προβλέψεις μας αδυνατούν διαρκώς, οι εκπλήξεις μας εντείνουν την αμηχανία, η μνήμη μας δεν προλαβαίνει να σώσει τα φαινόμενα. Η Αλήθεια του κόσμου (ως άρνηση της λήθης, ως εκείνο που δεν πρέπει να ξεχαστεί!) αποκτά έναν απελπιστικά εφήμερο και συμβατικό χαρακτήρα που μας τρομοκρατεί! Κι όσο που πρόκειται να αξιολογήσουμε τι σημαίνουν όλες αυτές οι αλλαγές για την εκπαίδευση, πρέπει να θυμηθούμε την επισήμανση ενός φιλόσοφου του πολιτισμού, που θέλοντας να δείξει την αδράνεια των αντιλήψεων στις εκπαιδευτικές στρατηγικές, σε σχέση με τις αλλαγές της κοινωνίας κάτω από την επίδραση της τεχνολογίας, έλεγε το εξής παράδοξο: οι στρατηγοί της εκπαίδευσης ετοιμάζουν πάντα τον προηγούμενο πόλεμο.
Πράγματι, οι αναπαραστάσεις που έχουμε για την κοινωνία και τη δυναμική της είναι κάθε φορά εκείνες που αποκομίσαμε σε προηγούμενες φάσεις της ζωή μας, εκεί που δώσαμε προηγούμενες μάχες. Σε ένα κόσμο ωστόσο, που τον χαρακτηρίζει ακριβώς η ταχύτατη εξέλιξη των μέσων επικοινωνίας, η αλλαγή εργαλείων και όπλων μια στείρα παραπομπή στην πείρα του παρελθόντος δεν αρκεί. Είναι χαρακτηριστικό το παράδειγμα των γάλλων στρατηγών, στο δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, που καταπιάστηκαν να κατασκευάσουν την πολυέξοδη αμυντική γραμμή Μαζινό, κατάλληλη για τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο του οποίου είχαν και την εμπειρία. Οι γερμανοί επιτέθηκαν με τανκς από τα βουνά του Βελγίου, και τότε φάνηκε ότι τέτοιου είδους αμυντικές γραμμές είχαν τελειώσει προ πολλού.

Η πραγματικότητα δεν παρουσιάζεται από την αρχή με την μορφή ενός αντικειμένου προς σύλληψη, ανάλυση και θεωρητικοποίηση. Ο κόσμος των παραδοσιακών παραστάσεων είναι προβολή των φαινομενικών όψεων της πραγματικότητας στη συνείδηση των ανθρώπων. Αν θέλουμε να δράσουμε αποτελεσματικά μες στον κόσμο, πρέπει πρώτα να απαλλάξουμε την αντίληψη μας για την ουσία του κόσμου από την φαινομενικότητα του. Είναι ανάγκη να σκεφτούμε με ιδέες ανοίγματος στο μέλλον, με πρόβλεψη και μέριμνα. Η υπόστασή μας είναι μια ύπαρξη προς κάπου, ένα βέλος χρονικό που πάει μπροστά και μόνο μπροστά. Είμαστε αυτό που γινόμαστε κι εκεί ο χρόνος ο αληθινός παίρνει μορφή, και νόημα. Η γνώση μας προκύπτει κατά τον Bachelard, πάντα ως μεταμέλεια.
Απ’ την άλλη, αυτή η στάση προς το μέλλον ενέχει ένα μεγάλο κίνδυνο, εκείνο του λάθους που έκανε το ρεύμα του Φουτουρισμού, ιδιαίτερα στην πολιτική και την κοινωνιολογία και την τέχνη. Φουτουριστικά προέκυψαν να είναι στο μεσοπόλεμο τα ρεύματα τόσο του φασισμού όσο και του κομουνισμού. Το ναζιστικό όραμα πρότεινε στα πλήθη τον μύθο ενός αποστειρωμένου κόσμου Αρίων που θα δούλευε ως καλολαδωμένη μηχανή, ενώ από το άλλο στρατόπεδο ο προφήτης - ποιητής της ρωσικής επανάστασης Μαγιακόφσκι αναφωνούσε “Εμείς κρατάμε τους ιμάντες της ιστορίας” και ο μεγάλος επαναστάτης του 20ου αιώνα Β. Λένιν παρόλο τον ρεαλισμό του κατέληξε να προβάλει την εξίσωσή του “Ηλεκτρισμός και σοβιέτ ίσον κομουνισμός”, κατά τρόπο μυστικιστικό.

Βέβαια, ανάλογη λατρεία του μέλλοντος συναντούμε στο επιστημονίζων κλίμα για την κοινωνική πληρότητα, που θα επέλθει από τις λύσεις που φέρει η τεχνολογική εξέλιξη, όπως αυτή εκφράστηκε στο δυτικό κόσμο μέσα στις αισιόδοξες μελλοντολογίες τις δεκαετίας του 60. Σήμερα, πια γνωρίζουμε πως όλες αυτές οι αισιόδοξες περιγραφές ανέκαμψαν, μετά την επίγνωση του ενεργειακού περιορισμού και την κρίση πετρελαίου, το Τσερνομπίλ και την ανάδειξη των οικολογικών ζητημάτων. Οι άκριτες αισιοδοξίες για ένα μέλλον εξορθολογισμένο, που τα προβλήματα των ανθρώπων θα λυθούν μέσα από το θαύμα των νέων εφευρέσεων παρέμειναν μόνο στο επίπεδο της παραγωγής ταινιών επιστημονικής φαντασίας.
Λέγεται ότι “Μυστικισμός είναι η ανθρώπινη ανυπομονησία να γνωρίσει την αλήθεια, να προβλέψει το μέλλον” και ο μυστικισμός είναι αντίθετος στον ορθολογισμό που έχει ανάγκη η κοινωνία για να υπάρξει.

Σε μια διαλεκτική κατανόηση της κίνησης του κόσμου υπάρχουν παντού ενστάσεις κι εδώ, θα κάνω την παρατήρηση ότι ναι μεν η ορθολογική σκέψη πρέπει να απαλλαχθεί κατά αρχή από τις παρορμήσεις του ανορθολογισμού, αλλά αυτό δεν είναι μια εύκολη υπόθεση. O Jean Pierre Vernant υπενθύμιζε την ανθρώπινη κατάσταση και δεν άφηνε περιθώρια για ψευδαισθήσεις αφού “δεν υπάρχει ορθολογισμός που να μην έχει τις ρίζες του στα ανθρώπινα πάθη! ”
Τι είναι ορθολογισμός και πως είναι δυνατή η επιστημονική σκέψη να τον εκφράσει, όταν αυτό που συμβαίνει εμπρός μας, ακόμη και στον 21ο αιώνα, είναι η μανιώδης αξιοποίηση των νέων πληροφοριών που η επιστήμη παράγει καθημερινά να συντείνει όλο και πιο δυναμικά στην δημιουργία τελειότερων όπλων, μηχανισμών παρακολούθησης κι ελέγχου των ανθρώπων από ανθρώπους. Αποτελεί γεγονός ότι η οικονομία κι ο έλεγχος του πλανήτη ανήκει κάθε μέρα σε ακόμη λιγότερους κι η παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων γίνεται καθημερινά όλο και πιο έντονη!

Μετά από αυτές τις λίγες επισημάνσεις ας ρίξουμε μια ματιά στα βασικά ζητήματα που αφορούν την εκπαίδευση, την οποία πρέπει να καθορίσουμε ως την κοινωνική εκείνη πτυχή όπου παράγεται το πνευματικό δυναμικό του αυριανού κόσμου.
Αν θα θέλαμε να ονομάσουμε τους πλέον βασικούς παράγοντες που θα συντελέσουν στην διαμόρφωση της εκπαίδευσης ενός τόπου σήμερα θα λέγαμε ότι είναι κυρίως δυο: η τεχνολογία με την προοπτική της κατά πρώτον, η οικονομική πορεία του τόπου κατά δεύτερον.
Και για μεν την τεχνολογία πρέπει να διακρίνουμε τις επιμέρους συνθήκες. Αυτές στο πεδίο της εκπαίδευσης, αφορούν στο κατά πόσο η τεχνολογία θα αφομοιωθεί μέσα στην δυναμική του νου. Στην εποχή του δια –δικτύου, του φορητού υπολογιστή, της οθόνης και της εικόνας, στην εποχή που η βιομηχανία της επικοινωνίας θεωρείται η κατ’ εξοχή μεγάλη βιομηχανία, τι μένει να κάνει το σχολείο αλλά κι ο δάσκαλος ως διαφωτιστής, ως χειριστής και ως φορέας των κλασσικών αξιών για κριτική σκέψη;

Η τεχνολογία επιβάλλει νέους κανόνες πρόσληψης και κατανόησης που μετατρέπουν ραγδαία το περιβάλλον και τους στόχους της εκπαιδευτικής πολιτικής. Επίσης, θα πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι την εποχή της παγκοσμιοποίησης τα προβλήματα είναι κοινά σε όλο το πλέγμα του νέου κόσμου κι ελάχιστα μπορούν να περιοριστούν στα ειδικά χαρακτηριστικά της κάθε χώρας.
Η εκπαιδευτική κοινότητα διεθνώς πέρασε την πρώτη φάση θεοποίησης και αμηχανίας των επιδράσεων και δυνατοτήτων των νέων τεχνολογιών. Όλο και περισσότεροι εκπαιδευτικοί εξοικειώνονται με την τεχνολογία και την εξοικειώνουν. Ένα ανοικτό πρόβλημα στην παιδαγωγική έρευνα αποτελούν οι σχεδιασμοί εκείνοι που θα ευνοούν την κυριαρχία του νου πάνω στα νέα εργαλεία. Τα λογισμικά, δίπλα σε ευφυείς εκπαιδευτικές προτάσεις, λειτουργούν ως επιταχυντές της εκπαιδευτικής διαδικασίας κι ιδιαίτερα στην κατανόηση των μαθηματικών κι επιστημονικών εννοιών. Συνιστούν το περιβάλλον του πειραματισμού και της ταχείας προσομοίωσης που δίδει την δυνατότητα γρήγορων ελέγχων και βίωσης της δυναμικής των επιστημονικών εννοιών. Πρέπει όμως να είμαστε επιφυλακτικοί στο ενδεχόμενο που η αξιοποίηση της τεχνολογίας θα κατέληγε να καταστήσει το νου υποτελή αυτών των δυνατοτήτων και θα οδηγούσε την σκέψη σε αδράνεια. Το λάθος αυτό έχει επισημανθεί πολλές φορές από τους ερευνητές.

Ένα άλλο σημείο που πρέπει να θίξουμε, όσο κι αν φαίνεται αντιφατικό με τις υπόλοιπες επισημάνσεις είναι ότι σήμερα τα δημοκρατικά και ανθρώπινα δικαιώματα έκαναν όλες τις αξίες στοιχείο διαπραγμάτευσης. Είναι η εποχή της κυριαρχίας του πραγματιστικού πνεύματος. Είναι χρήσιμο για την γνώση ότι είναι χρήσιμο για την ζωή. Οι διδασκαλίες αλλάζουν φορτίζονται επικοινωνιακά και μεταφέρουν ένα μεγάλο μέρος της λειτουργίας τους στις συμπεριφορές, στην συνεργασία, στην διαμεσολάβηση εργαλείων και διαφορετικών κωδίκων, στην ερμηνεία των διαφορετικών αναπαραστάσεων, στη διαπραγμάτευση, στη διαθεματικότητα, στην συναισθηματική συμμετοχή, στη βαθειά και ουσιαστική εμπλοκή των υποκειμένων στο πρόβλημα κατά ένα συλλογικό διϋποκειμενικό τρόπο που στοχεύει στο ξεπέρασμα του μονολογικού υποκειμένου, του οποίου το εκπαιδευτικό πρότυπο λειτούργησε καθόλη την νεοτερικότητα.
Τα υποκείμενα συγκροτούν γνώση μέσα σε διάλογο, σε διαπραγματευτικές πρακτικές όπου δοκιμάζουν τις απόψεις στους μέσα στις αντιθέσεις, την συζήτηση, την κοινωνική αποδοχή. Οι γενικεύσεις του νου έρχονται να γίνουν συνοηματοδοτήσεις, συνοψίσεις όλων των δυνατών εκδοχών που μια κοινότητα καταθέτει και συγκροτεί το έγκυρο μέσα στην ίδια την διαδικασία, ενεργοποιώντας έτσι τόσο νοητικούς και όσο και συγκινησιακούς παράγοντες.

Το αποτέλεσμα αυτό στην κοινωνική ψυχολογία και τα κυρίαρχα αιτήματα γνώσης και της εκπαιδευτικής φιλοσοφίας στην προοπτική της λύσης προβλήματος τα έχει αποδώσει πολύ ωραία ο γερμανός φιλόσοφος του καιρού μας Jurgen Habermas όταν λέει:
Το παράδειγμα της γνώσης των αντικειμένων πρέπει ν’αντικατασταθεί από το ‘παράδειγμα’ της συνεννόησης μεταξύ υποκειμένων ικανών να επικοινωνούν μέσω της γλώσσας και των μέσων και να πράτουν.
Αλλά την ίδια στιγμή, που σχεδιάζουμε το σύγχρονο σχολείο, λαμβάνοντας υπόψη τις παραπάνω απαιτήσεις, ένα άλλο ζήτημα αναδεικνύεται το ίδιο σημαντικό κι αυτό, είναι η οικονομική πορεία ενός τόπου. Οι νέοι θα εκπαιδευτούν για να χειριστούν, να λειτουργήσουν και να μοιραστούν αυτά που αυτή η οικονομική δυναμική προσφέρει. Πρέπει να σταθούμε ψύχραιμα, χωρίς ψευδαισθήσεις και να δούμε τι σημαίνει ορθολογική κοινωνία με εκπαιδευμένους και συμμετέχοντες πολίτες. Δεν μπορούμε να αγνοήσουμε, σε μια τέτοια προοπτική, το ερώτημα ποια είναι η κοινωνία και η οικονομία μας και σε ποια πλευρά των αντιθέσεων του σύγχρονου κόσμου τοποθετείται. Είναι αυτονόητο ότι δεν ήμαστε στην Αφρική όπου ταλανίζουν τις κοινωνίες οι λιμοί και οι λοιμοί. Δεν ήμαστε στην Κίνα ή τις Ινδίες όπου ο υπερπληθυσμός θέτει αναπόφευκτα περιορισμούς στην αύξηση της ατομικότητας.

Η ιδέα της ατομικότητας, όπως αυτή κατακτήθηκε μέσα στο Δυτικό πολιτισμό στην οικονομία, την εκπαίδευση, την ηθική, τα ατομικά δικαιώματα, την θρησκεία απαιτεί κανόνες συμπεριφοράς και ιδεολογικής συγκρότησης που δεν είναι επιτεύξιμοι σε όλες τις κουλτούρες. Κοινωνίες έντονου θρησκευτικού ή ιδεολογικού προσανατολισμού εξασφαλίζουν μια κοινωνική συνοχή με τελείως άλλες κανονικότητες και απαιτήσεις. Η ατομικότητα αρνείται μια τέτοια συνοχή, που εξουδετερώνει τις ιδιαιτερότητες και προβάλλει ένα μονότονο, ενιαίο και μη ευέλικτο “παράδειγμα” του προσώπου. Ζούμε σε κοινωνίες που όλο και πιο πολύ είναι αποδεκτή η διαφορετικότητα σε φυλετικό, πολιτισμικό, ηθικό, συμπεριφορικό θρησκευτικό και πολιτικό επίπεδο. Η αντίληψη της ατομικότητας αφήνει το άνθρωπο ελεύθερο στην αναζήτηση και εκδήλωση των ιδιοτήτων αλλά και ικανοτήτων του.
Ωστόσο, θα πρέπει και πάλι διαλεκτικά και με ρεαλισμό να δούμε το νόημα της ατομικότητας που είναι αναπόφευκτα συνυφασμένη με τις αντιλήψεις που γέννησε η αστική επανάσταση, την αντίληψη της ελεύθερης αγοράς αλλά και των σοσιαλιστικών ιδεών. Κι όσο μιλάμε για ελεύθερη αγορά δεν μπορούμε να αγνοήσουμε μια από τις σημαντικότερες συνέπειες της τον καταναλωτισμό, ο οποίος οδηγεί σε μια ορισμένη αντίληψη ευμάρειας, κάνει τον άνθρωπο μονοδιάστατο, υποτελή δεικτών ευημερίας αλλά όχι κι ευτυχή.

Στο κόσμο αυτό, κατά την άποψη του φιλόσοφου της εκπαίδευσης Papert, o καταναλωτικός τρόπος ζωής και κριτικός τρόπος σκέψης αποτελούν οι δυο πόλους μιας ατέλειωτης σύγκρουσης μέσα στο μοντέλο της δυτικής ανάπτυξης.
Το οικονομικό και κοινωνικό παράδειγμα της ατομικότητας είναι εκείνο που λειτούργησε στην βάση των μεγάλων εξελίξεων της τεχνολογίας, αφού όπως ξέρουμε στην χώρα που κατά πρωτοποριακό τρόπο πρότεινε αυτό το υπόδειγμα, τις ΗΠΑ, η έρευνα έχει καταλήξει στα χέρια του ατομικού συμφέροντος και των πολυεθνικών εταιριών και μπορούμε να προσθέσουμε ότι δεν είναι πλέον εγκλωβισμένη στα γραφειοκρατικά πανεπιστήμια.

Συνοψίζοντας λοιπόν θα επισημαίναμε αυτό το τρίπτυχο των αξιών μιας φιλελεύθερης οικονομίας, το πρότυπο της οποίας ακολουθείται όλο και πιο επιτακτικά σήμερα είναι:
Ατομικότητα (ατομική ιδιοκτησία, απαλλαγή από στερεότυπες μορφές συμπεριφοράς θρησκευτικού ή ιδεολογικού τύπου).
Αγορά (κατανάλωση, εμπορευματοποίηση των πολιτιστικών ακόμη και ηθικών αξιών, διαφήμιση, πρωτοβουλίες μονοπωλίων με βάση το κέρδος).
Έρευνα προσανατολισμένη στο κέρδος των εταιριών ακόμη και την κατασκευή όπλων.
Η σύγχρονη κοινωνία, της οποίας η σύγχρονη εκπαίδευση σκοπεύει να εκπαιδεύσει τους νέους απαρτίζεται από αυτές τις βασικές παραμέτρους και να προσθέσουμε το πλέον σημαντικό, μια κοινωνία όμως που κυριαρχείται από την τεχνολογία και την ελεύθερη αγορά καθίσταται φοβερά πολυδάπανη και απαιτεί μεγάλες ποσότητες ενέργειας να λειτουργήσει, με το θλιβερό αποτέλεσμα τις μεγάλες συγκρούσεις που συμβαίνουν στον πλανήτη.

Έτσι, χωρίς να θέλω να επικαλεστώ καμία απαισιοδοξία ή να επιχειρήσω κάποια ηθική αποτίμηση και με μόνο στόχο να δω κατάματα την πραγματικότητα καταλήγω, ότι είτε το θέλουμε είτε όχι επιλέγοντας ένα μοντέλο οικονομίας έχουμε αυτόματα επιλέξει, ως ένα βαθμό, μια εκπαιδευτική φιλοσοφία και πολιτική, μια ηθική σε σχέση με τα δρώμενα στο πλανήτη, πέρα από τις υποκριτικές επιφυλάξεις μας. Γι αυτόν τον κόσμο θα πρέπει να προετοιμάσουμε τους νέους να ζήσουν, να προοδεύσουν και να δικαιωθούν σε αυτόν. Εφόσον θέλουμε συμμετοχή στην τεχνολογία και την αγορά επιλέγουμε και την ηθική μας στάση και αυτό δεν έχει να κάνει σε τίποτα με την ηθική. Πρέπει να έχουμε επίγνωση ότι άλλο ηθική κι άλλο ήθος. Το ήθος είναι το σύνολο συμπεριφορών προσαρμογής σε μια ομάδα, που ενδεχομένως να είναι κι η κυρίαρχη εκμεταλλευτική τάξη, ενώ ηθική θα σήμαινε η επιφύλαξη και διεκδίκηση για τον κάθε άνθρωπο: ίσα δικαιώματα μόρφωσης, υγείας και ευκαιριών, όνειρο που παραμένει ουτοπία και θα παραμείνει, ίσως, όσο υπάρχουν άνθρωποι στον πλανήτη. Σε αυτή την προοπτική είναι αναγκαίος ένας δύσκολος αγώνας, ένα στοίχημα, όπως τόνιζε ο πρώην επίτροπος της ευρωπαϊκής ένωσης γάλλος σοσιαλιστή Ζακ Ντελόρ, το πώς, σε αυτή την κοινωνία της οποίας την δαρβινική πορεία με κανένα στρουθοκαμηλισμό δεν μπορούμε να αποτρέψουμε, θα περισώσουμε τις κλασσικές ανθρώπινες αξίες. Ένας τέτοιος αγώνας, χωρίς άλλο, θα μεταφερθεί και στο επίπεδο της εκπαίδευσης. Ο εκπαιδευτικός πρέπει να έχει επίγνωση του τεντωμένου σχοινιού στο οποίο κινείται και πρέπει να ζυγίσει πολύ καλά οράματα και πραγματικότητα.

Η ελληνική κοινωνία σε Ελλάδα και Κύπρο έχουν γεωγραφικούς και ιστορικούς λόγους να βρίσκονται στο μεταίχμιο αυτών των συγκυριών και διαθέτουν αμφίπλευρες ευαισθησίες. Τα ζητήματα για το που ανήκουμε είναι διαρκή και ακόμη πιο κατηγορηματικά θα έλεγα, επίκαιρα. Ένας έλληνας πολιτικός, αξιολογώντας την ιστορία και την οικονομία μας είχε ξεπεράσει κατηγορηματικά αυτό το δίλημμα με το “ανήκομεν εις την Δύσιν”. Ο κύβος ερρίφθη, οι κοινωνίες μας έχουν αποφασίσει κι αυτό σημαίνει όλα τα άλλα ρίσκα που επιφυλάσσει αυτή η επιλογή. Όλοι νιώθουμε ότι κάτι περισσεύει σε αυτή την προοπτική, κάτι από τις ευαισθησίες μας, κάτι από τα δίκαιά μας κάτι από την ιστορία μας μένει απ’ έξω και δεν καλύπτεται. Ένα πικρό ποτήρι εμπρός μας και μας ζητιέται να παραχωρήσουμε κάτι από την ψυχή μας, για να μοιραστούμε ένα τόπο υλικό και πνευματικό στον πλανήτη που δεν τον πιστεύουμε και πολύ, δεν τον νιώθουμε πολύ, μας ξενίζει.

Εκπαιδεύω σημαίνει καθοδηγώ, παίρνω από το χέρι τα παιδιά και τα βγάζω στον κόσμο, από τα παραμύθια του νηπιαγωγείου μέχρι την εκχώρηση πανεπιστημιακών διπλωμάτων, ο εκπαιδευτικός δρα για να διαφωτίσει, να ενημερώσει, να απομυθοποιήσει, να προσφέρει τις ικανότητες στους νέους να κρίνουν και να κατασκευάσουν μια σωστή εικόνα του κόσμου που θα ζήσουν. Η αβεβαιότητα είναι δεδομένη, συνταγές δεν υπάρχουν κι οι εκπαιδευτικοί έχουν από την θέση τους επωμιστεί ακριβώς αυτό τον δύσκολο ρόλο να βοηθήσουν τα παιδιά ν’ αντιληφθούν, να κρίνουν και να πάρουν θέση στις αντιφάσεις και την δυναμική τους μέσα στον σύγχρονο κόσμο. Έχουν ως υποχρέωση να αναρωτιόνται ως διανοητές διαρκώς για αυτά τα μεγάλα ερωτήματα. Επιλέγοντας αυτοί τον εαυτό τους επιλέγουν τον κόσμο. Επιλέγοντας και διδάσκοντας επιλέγουν μια πολιτική. Κάθε πράξη μας έχει πολιτικές επιπτώσεις. Αλλά όπως έλεγε και ένας έλληνας πολιτικός και διανοητής:

“H πολιτική είναι η ανώτερη έκφανση της παιδείας κι ανώτερη έκφανση της πολιτικής είναι η παιδεία! ”.

(εικονογράφηση: έργα του Paul Klee)

Κωμειδύλλια

2009-09-04T15:58:00.008+03:00

Δεκαοκτώ χρόνια πίσω με γύρισαν οι φίλοι και ομοϊστολόγοι μου "Λερναία Ύδρα" και "Φλαμενκο-Λόγιον", με τους σίχους του Σουρή που ανήρτησαν πρόσφατα, θέλοντας, και πολύ σωστά, να δείξουν τη διαχρονικότητα των εθνικών μας ...ιδιαιτεροτήτων.

Το καλοκαίρι του 1991, ανέβηκε από το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος, στο δροσερό Θέατρο Κήπου, η παράσταση με τα δυο έργα, του Αγγέλου Βλάχου και του Δημητρίου Κορομηλά.
Ανάμεσα στ' άφθονα τραγούδια της παράστασης, αυτό που ακολουθεί και που θαρρώ πως θα συμβάλλει στην περί διαχρονικότητος θεωρία. Είναι από την "Κόρη του Παντοπώλου" (1866 !).

Τι πεζότης στην Ελλάδα!
Πού αισθήματα, πού πάθη;
Όλα ‘μβήκαν στην αράδα,
και το έκτακτον εχάθη!
Τώρα -ο θυμός με πνίγει-
όλα πάγουν με το ζύγι.

Ποιος την σήμερον ημέρα
για τον γείτονά του τρέχει;
ποιος σου λέγει καλημέρα
αν ανάγκην σου δεν έχει;
Ποιος το στόμα του ανοίγει
να πει λόγον δίχως ζύγι;

Σ’ αγαπούν; Ρωτούν την προίκα.
Σ’ ομιλούν με γλυκειά γλώσσα,
όλη τους εκείνη η γλύκα
τελειώνει με το «πόσα;»
Κι η αγάπη πολλή, λίγη,
πάγει τώρα με το ζύγι.

Αν ιδείς, μικροί μεγάλοι,
να θυμιάζουν ανοήτους,
δεν θυμιάζουν το κεφάλι
αλλά μόνον το πουγγί τους.
Και το πνεύμα καταλήγει
επί τέλους με το ζύγι...

«Χάθηκ’ η πατρίς» φωνάζουν
οι καλοί μας πατριώται,
δέρνονται, θρηνούν, βραχνιάζουν,
και τελειώνουν με το «δότε».
«Δότε, η πατρίς επνίγη»,
«Δότε, λείπει εις το ζύγι».

«Ο θυμός σας παραφέρει»
αποκρίνονται οι άλλοι
και τ’ αχόρταγόν των χέρι
χώνουν μέσα στο τσουβάλι!
Σφίγγετέ το μη σας φύγει
και την πάθετε στο ζύγι.

Κύριοί μου, φθάνει πλέον!
Μη προς κακοφανισμόν σας.
Είν’ ευχάριστον, ωραίον
το τραγούδι των χειρών σας,
η φωνή πλην, είν’ ολίγη
και δεν βγαίνει εις το ζύγι.

Λου Μπαν, ο Πρώτος Δάσκαλος των Ξυλουργών

2009-09-02T21:39:00.009+03:00

Έναν παλιό κινέζικο θρύλο σας έχω εδώ, που όπως οι περισσότεροι του είδους του έχει σαν ήρωα ένα ιστορικό πρόσωπο, τον Λου Μπαν, που έζησε τον 5ο αι. π.Χ. Οπως συμβαίνει με πολλές μορφές της κινέζικης αρχαιότητας, του αποδίδονται διάφορες ιδιότητες που έχουν σχέση και με τις τέχνες και με τη διανόηση. Έτσι, ο Λου Μπαν είναι ο Μέγας Ξυλουργός (τεχνίτης και αρχιτέκτονας δηλαδή), ο μηχανικός, αλλά ταυτόχρονα ο φιλόσοφος και ο πολιτικός, μια προσωπκότητα που θυμίζει έντονα τις αντίστοιχες της Αναγέννησης και ιδίως τον Λεονάρντο. Η μεγάλη γοητεία που, κατά τη γνώμη μου, ασκούν αυτές οι μορφές, οφείλεται ακριβώς στην ιδέα ότι αποτελούν το πρότυπο του ολοκληρωμένου ανθρώπου, που μπορεί να χειρίζεται με την ίδια ευχέρεια και τις χειρονακτικές και τις διανοητικές του δεξιότητες. Αυτό βέβαια επιτυγχάνεται, όπως πολύ γλαφυρά περιγράφει ο θρύλος, μέσα από μακρόχρονη μαθητεία και στάδια τελειοποίησης που οι συμβολισμοί τους παραπέμπουν έντονα σε μυητικές διαδικασίες.

1.Το πεντακάθαρο ποτάμι στρεφόταν ανατολικά για να ποτίσει ένα χωριό με τ’ όνομα Λουτζιαουάν. Εκεί ζούσε ένας γέρος ξυλουργός που τον έλεγαν Λου. Ήταν πενήντα οκτώ χρονών κι ασκούσε αυτό το επάγγελμα εδώ και σαράντα χρόνια. Δούλευε σκληρά κι είχε χτίσει δυο χωριά, το Λουτζιαουάν στο Βορρά και το Λουτζιαουάν στο Νότο. Είχε όμως ένα συνήθειο που οι άλλοι τό ‘βρισκαν παράξενο. Δεν δεχόταν ποτέ μαθητές. Κάθε φορά που κάποιος του ζητούσε να του μάθει την τέχνη, εκείνος απαντούσε:- Το επίπεδό μου δεν είναι τόσο υψηλό που να διδάξω κι άλλους. Δεν βλέπετε τα σπίτια πού έχω χτίσει και τα σεντούκια που έχω φτιάξει, τι άσκημα που είναι;Αφού περάσανε λοιπόν κάμποσα χρόνια, όλοι ήξεραν τι θα τους απαντούσε κι έτσι κανείς δεν του ζητούσε πια τίποτα.Ο γερο-ξυλουργός δεν έμενε ποτέ ευχαριστημένος από τη δουλειά του. Κι όχι μόνο δεν έπαιρνε μαθητές, αλλά έφτασε να μη θέλει να διδάξει την τέχνη ούτε στους ίδιους τους γιους του. Με τις οικονομίες που έκανε είχε καταφέρει να κάνει ένα κομπόδεμα από τριακόσια ασημένια ταέλ και ν’ αγοράσει τρία άλογα, με σκοπό να στείλει τους γιους του να βρουν έναν καλό ΔάσκαλοΕίχε τρεις γιους. Τον μεγαλύτερο τον έλεγαν Λου Σουάν, τον δεύτερο Λου Μπιν και τον μικρότερο, που ήταν τότε δώδεκα χρονών, τον έλεγαν Λου Μπαν. Οι δυο μεγαλύτεροι ήταν ο ένας πιο τεμπέλης από τον άλλο. Πέρναγαν τη μέρα τους χωρίς να κάνουν τίποτα, ούτε καν τα μαθήματά τους, γι’ αυτό κι οι γονείς τους δεν τους αγαπούσαν καθόλου.Αντίθετα, ο Λου Μπαν ήταν έξυπνος κι επιμελής από παιδάκι κι ακολουθούσε τον πατέρα του για να τον βοηθάει στη δουλειά του. Μια μέρα, στο πρωινό, η μητέρα του παρατήρησε πως ο μικρός είχε πολλή ώρα να φανεί. Ανήσυχη, άρχισε να τον ψάχνει παντού και τελικά τον βρήκε μπροστά σ’ ένα σπίτι που χτιζόταν. Καθιστός με λυγισμένα γόνατα και τα χέρια κάτω απ’ το πιγούνι, παρατηρούσε με μεγάλη προσοχή τους ξυλουργούς που έφτιαχναν τα παράθυρα.

2.Από έξι κιόλας χρονών ο Λου Μπαν ήθελε να δουλεύει με το τσεκούρι και το πριόνι και να κόβει ξύλα για να φτιάχνει πλάκες και σανίδες. Στα δέκα του ήξερε να χρησιμοποιεί όλα τα εργαλεία. Δεν αποχωριζόταν ποτέ το τσεκούρι κι έφτιαχνε διάφορα μικρά αντικείμενα, έπιπλα, σκαμνάκια, καροτσάκια που τα αράδιαζε παντού μέσα στο σπίτι, κάνοντάς το να μοιάζει με επιπλοπωλείο.Βλέποντας πως η μητέρα του υπέφερε πλέκοντας καθιστή πάνω στο κρεβάτι, πήγε στο βουνό, έκοψε μια ιτιά, έφτιαξε μια καρέκλα και της είπε:- Μητέρα, να κάθεσαι στην καρέκλα όταν πλέκεις για να μην πονάει πια η μέση σου.Όταν είδε πως η αδελφή του δεν είχε που να βάλει το καλάθι με τις κλωστές της όταν έραβε, έκοψε μια φτελιά και της έφτιαξε ένα σεντούκι.Όταν όμως οι αδελφοί του του ζητούσαν να τους φτιάξει κάτι, αρνιόταν και τους έλεγε:- Να το δάσος, να και το τσεκούρι. Γιατί δεν το φτιάχνετε μόνοι σας;Οι γονείς κι η αδελφή του τον αγαπούσαν πολύ.Οι τρεις γιοι μεγάλωναν και μια μέρα ο γέρο-ξυλουργός φώναξε τον μεγαλύτερο και του είπε:- Γιε μου, είσαι μεγάλος πια, δεν μπορείς να εξαρτιέσαι πάντα απ’ τον πατέρα σου. Πρέπει να μάθεις μια τέχνη. Να γίνεις ξυλουργός. Εμένα όμως η τεχνική μου δεν είναι καλή για να σε διδάξω, γι’ αυτό το λόγο δεν είχα και ποτέ μαθητές. Πάρε λοιπόν αυτά τα εκατό ασημένια ταέλ κι αυτό το άλογο και πήγαινε να βρεις τον Μεγάλο Δάσκαλο που ζει στο όρος Ζονγκνάν.Αυτά είπε. Αλλά κατάλαβε πως του τεμπέλη γιου, πολύ του κακοφάνηκε. Τι να κάνει όμως ο Λου Σουάν, πήρε τα χρήματα, καβαλίκεψε και ξεκίνησε μ’ ένα αργό λίκνισμα του αλόγου του. Μέσα του σκεφτόταν: «το όρος Ζονγκνάν είναι πολύ μακριά κι εγώ πώς θα τον βρω το Δάσκαλο;»Περιπλανήθηκε λοιπόν άσκοπα απάνω στ’ άλογο και μετά από τρία χρόνια, μ’ άδεια χέρια, απένταρος και δίχως άλογο, γύρισε σπίτι ολομόναχος.Έξω φρενών ο γέρο-ξυλουργός και χωρίς να πει λέξη, του έδειξε την πόρτα.

3.Ύστερα φώναξε τον δεύτερο γιο και του είπε:- Γιε μου, έγινες τώρα δεκαοχτώ χρονών. Πάρε τούτα τα εκατό ασημένια ταέλ και το άλογο και πήγαινε να βρεις το Μεγάλο Δάσκαλο των Ξυλουργών στο όρος Ζονγκνάν και κοίταξε να μη γυρίσεις χωρίς να έχεις μάθει τίποτα όπως έκανε ο αδελφός σου.Με βαριά καρδιά ο Λου Μπαν πήρε τα χρήματα, ανέβηκε στ’ άλογο κι έφυγε κλαψουρίζοντας. Προχώρησε κοντά μια μέρα και μια νύχτα, αλλά όταν έμαθε πως έπρεπε να κάνει άλλα 5.000 χιλιόμετρα μέχρι το όρος Ζονγκνάν, απελπίστηκε κι άρχισε να τριγυρνάει όπου του κατέβαινε.Όταν πέρασαν τρία χρόνια κι είχε ξοδέψει πια όλα τα χρήματα κι είχε πουλήσει και το άλογο, γύρισε σπίτι κουρελής. Γεμάτος θυμό ο πατέρας του, πήρε ένα ραβδί, τον χτύπησε κι ύστερα τον έδιωξε από το σπίτι.Ήρθε τώρα η σειρά του Λου Μπαν. Ο πατέρας του, με δάκρυα στα μάτια και χαϊδεύοντάς του το κεφάλι του λέει:- Παιδί μου, τους δυο αδελφούς σου που δεν είναι άξιοι για τίποτα, τους έδιωξα. Όλες μου οι ελπίδες πια είναι σε σένα. Μη μ’ απογοητεύσεις, μην κάνεις τα ίδια με τ’ αδέρφια σου…Πριν προφτάσει να τελειώσει τη φράση του, ο Λου Μπαν απάντησε:- Πατέρα, μείνε ήσυχος, έχω ήδη τα χρήματα και το άλογο. Είμαι έτοιμος, και δεν περιμένω παρά τη δική σου εντολή. Αν δεν βρω τον Δάσκαλο, δεν θα με ξαναδείς.Αφού αποχαιρέτησε τους γονείς του ο Λου Μπαν ανέβηκε στο άλογο και τράβηξε δυτικά. Ο γέρο-ξυλουργός βλέποντας το γιο του ν’ απομακρύνεται, σκούπισε τα δάκρυά του λέγοντας:- Στο καλό μικρέ μου Λου Μπαν!

4.Ο Λου Μπαν επιτάχυνε και μέσα σε μια μέρα διέσχισε 150 χιλιόμετρα. Σε δέκα μέρες είχε κάνει κιόλας 1500 χιλιόμετρα. Έφτασε μπροστά σ’ ένα ψηλό βουνό μ’ απόκρημνες πλαγιές γεμάτες κοφτερές πέτρες, και χαμόκλαδα.Σταμάτησε το άλογό του μην ξέροντας τι να κάνει. Τη στιγμή εκείνη εμφανίστηκε ένας γέρος ξυλοκόπος. Ο Λου Μπαν τον χαιρέτησε και τον ρώτησε:- Δε μου λες παππούλη, πόσα χιλιόμετρα είναι από ‘δώ το όρος Ζονγκνάν;- Δεν πρόκειται να φτάσεις ούτε στη μέση, απάντησε αργά ο γέρος, γιατί είναι πολύ ψηλό.- Και δυο και τρία χρόνια να κάνω, εγώ θ’ ανέβω, είπε ο Λου Μπαν. Δεν πρόκειται να σταματήσω μέχρι να φτάσω στην κορφή.Ο γέρο-ξυλοκόπος, θαυμάζοντας την αποφασιστικότητά του, του λέει χαμογελώντας:- Να, πάρε αυτό το δρεπάνι, ν’ ανοίγεις δρόμο.Ευχαριστημένος ο Λου Μπαν πήρε το δρεπάνι κι άρχισε να σκαρφαλώνει στο βουνό. Με το που ακουμπούσε το δρεπάνι, οι θάμνοι κι οι κοφτερές πέτρες παραμέριζαν. Έτσι έφτασε γρήγορα στην κορφή. Κρέμασε το δρεπάνι σ’ ένα μεγάλο δέντρο, ανέβηκε στ’ άλογο και συνέχισε το δρόμο του προς τα δυτικά. Προχώρησε δέκα μέρες ακόμα κι αφού διέσχισε άλλα 1500 χιλιόμετρα, έφτασε μπροστά σ’ ένα πλατύ ποτάμι που φαινόταν και πολύ βαθύ, μια και τα νερά του ήταν ολοσκότεινα. Ο Λου Μπαν σταμάτησε το άλογό του διστάζοντας να προχωρήσει.Τότε φάνηκε μια μικρή βάρκα και μέσα καθισμένος ένας νεαρός ψαράς. Ο Λου Μπαν τον χαιρέτησε και του λέει:- Πες μου αδελφέ, σε πόσα χιλιόμετρα είναι το όρος Ζονγκνάν;Ο ψαράς, αφού σκέφτηκε, του λέει:- Αν πας ίσια, είναι 1500 χιλιόμετρα, αλλά αν πας γύρω-γύρω είναι 3000 χιλιόμετρα. Το πιο σωστό είναι να περάσεις το ποτάμι.- Μπορείς, αδελφέ μου, εσύ, να με περάσεις απέναντι;- Δυστυχώς, δεν γίνεται, γιατί έτσι έχουν πνιγεί πολλοί άνθρωποι απ’ τα παλιά τα χρόνια κιόλας, απάντησε ο ψαράς ζαρώνοντας τα φρύδια.- Εμένα δε με τρομάζει τίποτα. Ούτε το βάθος του νερού, ούτε το πλάτος του ποταμού. Δεν θα κάνω πίσω μέχρι να περάσω το ποτάμι είπε ο Λου Μπαν.Βλέποντας την επιμονή του, ο ψαράς χαμογέλασε και του λέει:- Έλα, αδελφέ, ανέβα στη βάρκα μαζί με τ’ άλογό σου. Θα σε περάσω απέναντι.

5.Έχοντας περάσει το ποτάμι ο Λου Μπαν, ξαναπήρε το δρόμο και σε δέκα μέρες είχε διασχίσει άλλα 1500 χιλιόμετρα. Έφτασε κάποτε μπροστά σ’ ένα πανύψηλο βουνό, κι όταν το είδε είπε μέσα του: «Αυτό πρέπει νά ‘ναι το όρος Ζονγκνάν».Υπήρχαν όμως πάρα πολλά μονοπάτια που ανέβαιναν φιδογυριστά στα γύρω υψώματα. Ποιο να πάρει τώρα; Στους πρόποδες του βουνού βλέπει ένα σπίτι και μπροστά στο σπίτι ήταν μια γριά κι έγνεθε. Τη χαιρέτησε λοιπόν και τη ρωτάει:- Δε μου λες γιαγιά, πόσο μακριά είναι από ‘δώ το όρος Ζονγκνάν;- Αν πας ίσια είναι 50 χιλιόμετρα, αλλά αν κάνεις το γύρω είναι 150. Εσύ όμως σε ποια από τις τριακόσιες κορφές του θες να πας;- Ψάχνω να βρω τον Μεγάλο Δάσκαλο των Ξυλουργών, της απάντησε χαρούμενος ο Λου Μπαν.- Τότε να πάρεις από τα 999 μονοπάτια το μεσαίο, του απάντησε η γριά.Ο Λου Μπαν την ευχαρίστησε και κατόπιν μέτρησε τα μονοπάτια και πήρε εκείνο που ήταν στη μέση. Όταν έφτασε στην κορφή, διέκρινε στην άκρη του δάσους τη στέγη ενός σπιτιού. Όταν πλησίασε, είδε πως ήταν ένα σπίτι τρίχωρο.Έσπρωξε ήσυχα μια πόρτα κι είδε το πάτωμα γεμάτο παλιά ξυλουργικά εργαλεία. Κοιτώντας καλύτερα, διέκρινε έναν ασπρομάλλη γέρο που κοιμόταν με τα πόδια τεντωμένα. Το ροχαλητό του ακουγόταν πιο δυνατά κι από βροντή.- Αυτός πρέπει να είναι ο Μεγάλος Δάσκαλος, είπε μέσα του ο Λου Μπαν και, χωρίς να τον ξυπνήσει, άρχισε να μαζεύει τα εργαλεία και να τα τακτοποιεί μέσα σε μια εργαλειοθήκη. Ύστερα κάθισε ήσυχα-ήσυχα σ’ ένα πάγκο και περίμενε να ξυπνήσει ο Δάσκαλος.

6.Εκείνος κοιμόταν ύπνο βαθύ. Άλλαξε πολλές φορές πλευρό, χωρίς όμως να ξυπνήσει. Μόνο σαν άρχισε να γέρνει ο ήλιος, άνοιξε τα μάτια του κι ανακάθισε στο κρεβάτι. Ο Λου Μπαν τον πλησίασε, γονάτισε μπροστά του και του λέι:- Μεγάλε Δάσκαλε, ήρθα να με διδάξεις. Δέξου με σε παρακαλώ.- Ποιο είναι τ’ όνομά σου κι από πού έρχεσαι; ρώτησε ο γέροντας.- Με λένε Λου Μπαν κι έρχομαι απ’ το χωριό Λουτζιαουάν, πάνω από 5000 χιλιόμετρα μακριά από ‘δώ.- Και γιατί με θέλεις για δάσκαλο;- Επειδή είσαι ο Μέγας Διδάσκαλος των Ξυλουργών.- Θα σου κάνω μερικές ερωτήσεις κι αν απαντήσεις σωστά θα σε δεχτώ. Ειδεμή δε σε θέλω και θα πρέπει να γυρίσεις σπίτι σου, απάντησε ο γέροντας αφού σκέφτηκε για λίγο.- Αν δεν απαντήσω σωστά σήμερα, θ’ απαντήσω αύριο. Θα με δεχτείς τη μέρα που οι απαντήσεις μου θα σε ικανοποιήσουν, είπε ο Λου Μπαν κι η καρδιά του πήγαινε να σπάσει.- Πόσα είναι τα κύρια δοκάρια και πόσα τα βοηθητικά, πόσοι οι ορθοστάτες και πόσα τα καδρόνια σ’ ένα σπίτι τρίχωρο; ρώτησε ο Δάσκαλος.- Τρία δοκάρια κύρια και τρία βοηθητικά, είκοσι ορθοστάτες μεγάλοι και μικροί κι εκατό καδρόνια. Τα έχω μετρήσει απ’ όταν ήμουν πέντε χρόνων, απάντησε αμέσως ο Λου Μπαν.Συμφωνώντας, μ’ ένα ελαφρύ γνέψιμο του κεφαλιού, ο Δάσκαλος ξαναρώτησε:- Κάτι που μπορούμε να το μάθουμε σε τρεις μήνες, μπορούμε να το μάθουμε και σε τρία χρόνια. Ποια η διαφορά;- Ό,τι μαθαίνουμε σε τρεις μήνες το μαθαίνουμε με τα μάτια, ενώ σε τρία χρόνια το κλείνουμε μέσα στην καρδιά μας.Μετά από άλλο ένα γνέψιμο του κεφαλιού, ο Δάσκαλος έκανε την τρίτη ερώτηση:- Ένας δάσκαλος ξυλουργός είχε κάποτε δυο μαθητές. Με την εργασία τους πέτυχαν ο μεν πρώτος να γίνει ζάπλουτος, ο δε δεύτερος να χαραχθεί το όνομά του στις καρδιές των ανθρώπων. Όταν θα έχεις μάθει καλά την τέχνη σου, σε ποιον από τους δυο θα ήθελες να μοιάσεις;- Στον δεύτερο απάντησε ο Λου Μπαν.- Καλά λοιπόν, μια και απάντησες σωστά σ’ όλες τις ερωτήσεις μου, θα σε πάρω για μαθητή, με τον όρο να περιποιηθείς τα εργαλεία μου που έχουν μείνει πολύ καιρό αχρησιμοποίητα. Πήγαινε λοιπόν πρώτα να τα επισκευάσεις! Είπε ο γέροντας, χωρίς να κάνει άλλες ερωτήσεις.

7.Ο Λου Μπαν σηκώθηκε, κουβάλησε την εργαλειοθήκη κοντά στο ακόνι κι αράδιασε τα εργαλεία, το ένα δίπλα στο άλλο για να τα εξετάσει. Το τσεκούρι ήταν φαγωμένο, το πριόνι ξεδοντιασμένο και δυο από τα σκαρπέλα ήταν στομωμένα και γεμάτα σκουριά.Χωρίς να χάσει ούτε λεπτό, στρώθηκε στη δουλειά. Ακόνιζε τα εργαλεία μέρα και νύχτα με τέτοιο ζήλο που τον έπιασαν πόνοι στην πλάτη και τα χέρια του φουσκάλιασαν, ενώ η πέτρα του ακονιού άρχισε να τρώγεται. Ύστερα από επτά μέρες κι επτά νύχτες, όλα τα εργαλεία είχαν επισκευαστεί ακονιστεί και γυαλιστεί. Ο Λου Μπαν τα έδειξε στο Δάσκαλό του, που δεν είπε κουβέντα, παρά έκανε μόνο ένα γνέψιμο του κεφαλιού.- Για να δούμε αν το πριόνι κόβει καλά, δοκίμασε να κόψεις εκείνο εκεί το δέντρο που είναι πεντακοσίων χρόνων, είπε στο τέλος.Ο Λου Μπαν πλησίασε το δέντρο και το κοίταξε:- Τι χοντρό που είναι! Δυο άνθρωποι χρειάζονται για να το αγκαλιάσουν. Και τι ψηλό! Σχεδόν αγγίζει τον ουρανό.Κι άρχισε να το πριονίζει. Δώδεκα μέρες έκανε μέχρι να το κόψει. Ύστερα πήρε το πριόνι και πήγε στο Δάσκαλό του.Ο γέροντας έδωσε νέα διαταγή:- Για να δούμε αν το τσεκούρι σου κόβει καλά, πάρ’ το και κόψε απ’ το δέντρο ένα δοκάρι. Νά ‘ναι ολοστρόγγυλο και λείο.Ο Λου Μπαν ρίχτηκε στη δουλειά. Έκοψε το ένα μετά το άλλο όλα τα κλαδιά και τους κόμπους του δέντρου και δώδεκα μέρες μετά, το δοκάρι ήταν έτοιμο. Πήγε έπειτα στο Δάσκαλό του κι εκείνος του λέει:- Δεν τελειώσαμε ακόμα. Για να δούμε αν τα σκαρπέλα κόβουν καλά, να ανοίξεις στο δοκάρι 2400 τρύπες: 600 τρίγωνες, 600 τετράγωνες, 600 στρογγυλές και 600 ορθογώνιες.Ο Λου Μπαν πήρε τα σκαρπέλα του και τα ροκανίδια άρχισαν να πετάγονται ψηλά στον αέρα. Δούλεψε σκληρά κοντά δώδεκα μέρες και οι 2400 τρύπες ήταν έτοιμες.

8.Αυτή τη φορά ο Δάσκαλος φάνηκε να ευχαριστήθηκε. Σηκώθηκε απ’ την καρέκλα του, πήρε τα σκαρπέλα, σκούπισε τον ιδρώτα απ’ το πρόσωπο του Λου Μπαν και είπε τον καλό το λόγο:- Αγαπητό μου παιδί, μη σε φοβίζουν οι δυσκολίες. Εγώ θα σε διδάξω όλα όσα γνωρίζω.Έπειτα οδήγησε το Λου Μπαν στη δυτική πτέρυγα του σπιτιού. Με το που μπήκαν, ο Λου Μπαν άνοιξε διάπλατα τα μάτια του προσπαθώντας ν’ αγκαλιάσει μονομιάς όλα όσα εβλεπε: παντού βρίσκονταν μακέτες: σπίτια, περίπτερα για κήπους, κιόσκια, γέφυρες, παγόδες, καρέκλες, πάγκοι, σεντούκια, έπιπλα. Όλα ήταν όμορφα και καλοφτιαγμένα.Ο Δάσκαλος είπε χαμογελώντας:- Άμα τις λύσεις και τις ξαναδέσεις θα έχεις γίνει ο καλύτερος στην τέχνη σου. Μονάχος σου θα διδαχτείς. Εγώ δεν θα μείνω κοντά σου.Αυτά είπε κι αποσύρθηκε.Ο Λου Μπαν πήρε μια μακέτα και την εξέτασε πολύ προσεκτικά, μη θέλοντας να του ξεφύγει τίποτα. Έλυσε και ξανάδεσε όλες τις μακέτες τρεις φορές στη σειρά, δυο φορές παραπάνω απ’ ό,τι του είχε πει ο Δάσκαλός του.Έμενε όλη μέρα μες στο σπίτι, ξεχνώντας ακόμα και να φάει ή να ξεκουραστεί. Τα βράδια, πριν πάει για ύπνο, ο Δάσκαλος ερχόταν να τον δει. Τον έβρισκε πάντα να δουλεύει. Κάθε φορά που ο γέροντας τον πίεζε να κοιμηθεί, αυτός έλεγε «ναι» αλλά αμέσως μετά συνέχιζε τη δουλειά του.

9.Μετά από τρία χρόνια σκληρής δουλειάς, ο Λου Μπαν έμαθε την τέχνη του καλά. Για να δει το επίπεδό του, ο Δάσκαλος κατέστρεψε όλες τις μακέτες. Ο Λου Μπαν όμως, που είχε χαραγμένα τα σχέδια στη μνήμη του, τις ξανάφτιαξε όλες από την αρχή. Ο Δάσκαλος του ζήτησε ακόμη να φτιάξει καινούργιες μακέτες με δικές του ιδέες. Όταν ήρθε να του τις δείξει, ο γέροντας έδειξε πως ευχαριστήθηκε πολύ.Κάποια μέρα, ο Δάσκαλος φώναξε τον Λου Μπαν και του είπε θλιμμένος:- Μαθητή μου, πέρασαν κιόλας τρία χρόνια που βρίσκεσαι εδώ κι έχεις εκπαιδευτεί καλά. Ήρθε πια ο καιρός να γυρίσεις σπίτι σου.Μόλις τ’ άκουσε αυτό ο Λου Μπαν, είπε στενοχωρημένος:- Όχι, η τεχνική μου ακόμα δεν έχει τελειοποιηθεί. Θέλω να με διδάξεις άλλα τρία χρόνια.Τότε ο γέροντας του λέει χαμογελώντας:- Εσύ ο ίδιος θα διδάξεις τον εαυτό σου. Πρέπει να φύγεις σήμερα κιόλας.Θέλοντας να του κάνει ένα δώρο, ο Δάσκαλος σκέφτηκε λίγο και του λέει:- Κράτα το τσεκούρι, το πριόνι και τα σκαρπέλα που επισκεύασες.Ο Λου Μπαν κοίταξε το Δάσκαλό του και είπε βουρκωμένος:- Εγώ τι μπορώ να σου προσφέρω;Ο Δάσκαλος απάντησε γελώντας:- Δεν θέλω τίποτα από σένα. Θέλω μονάχα να μη χαλάσεις την καλή μου φήμη.Ο Λου Μπαν συγκράτησε τα δάκρυά του, αποχαιρέτησε το Δάσκαλο και ξεκίνησε.Στο δρόμο της επιστροφής, δεν ξανασυνάντησε ούτε τη γριά, ούτε το νεαρό ψαρά, ούτε το γέρο-ξυλοκόπο που τον είχαν βοηθήσει. Όμως για να τους ευχαριστήσει, έχτισε ένα μεγάλο ναό στους πρόποδες του όρους Ζονγκνάν, μια γέφυρα πάνω στον μεγάλο ποταμό και μια ψηλή παγόδα στο βουνό του ξυλοκόπου. Λένε πως ακόμα υπάρχουν όλα αυτά.Ο Λου Μπαν γύρισε στο σπίτι και ξανάσμιξε με τους γονείς του. Με τα εργαλεία που του χάρισε ο Δάσκαλός του κι ακολουθώντας τις συμβουλές του, έκανε έργο χρήσιμο και πολλές συγκινητικές ιστορίες λέγονται γι’ αυτόν.Οι άνθρωποι των επόμενων γενεών τον αποκαλούν με σεβασμό «Πρώτο Διδάσκαλο των Ξυλουργών».

ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

(μετάφραση: harmonicus)

Πιερής Ζαρμάς

2009-09-01T18:02:00.012+03:00

Ήτανε το 1981 όταν πρωτάκουσα τον Πιερή Ζαρμά. Ένας φίλος, επιστρέφοντας από την Κύπρο, μου περιέγραψε ενθουσιασμένος τη συναυλία του Ζαρμά που είχε παρακολουθήσει εκεί και μου έβαλε ν’ ακούσω το δίσκο με τα παραδοσιακά κυπριακά τραγούδια που είχε κάνει τότε ο σπουδαίος αυτός βαρύτονος. Από τον δίσκο έφτιαξα μια κασέτα που δεν έπαψα για χρόνια έκτοτε να την ακούω. Ο Ζαρμάς τραγουδάει σε δική του ενορχήστρωση μια σειρά από πολύ γνωστά τραγούδια της κυπριακής παράδοσης, με τη συνοδεία της Ορχήστρας Μαντολίνων του Kassel. Δουλειά εξαιρετικά απλή, αλλά γεμάτη πάθος που πήγαζε από την οπερατική θητεία του Ζαρμά και την αγάπη του για την πατρίδα.

Ο Πιερής Ζαρμάς (1933-2007) γεννήθηκε στην κατεχόμενη Ακανθού της Κερύνειας. Εκτός από τις μουσικές του σπουδές και την λαμπρή διεθνή καριέρα του στην όπερα, σπούδασε γλωσσολογία και λαογραφία και ήταν διδάκτωρ φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου της Βόννης και πρώτος βαρύτονος στην Όπερα της ίδιας πόλης.

Βουγ-Ζαργάλ

2009-08-18T14:35:00.005+03:00

Ξαναδιάβασα μετά από πολλά χρόνια τον «Βουγ-Ζαργάλ» (Bug-Jargal), αυτή την εκπληκτική νουβέλα του Βίκτωρος Ουγκώ. Το έργο πρωτογράφτηκε σε μορφή διηγήματος το 1818, όταν ο συγγραφέας ήταν μόλις 16 ετών. Οκτώ χρόνια αργότερα το ξαναδούλεψε και το δημοσίευσε στη μορφή που το ξέρουμε σήμερα.
Είναι η ιστορία του αφρικανού πρίγκιπα Βουγ-Ζαργάλ που ζει σκλαβωμένος στις φυτείες ζαχαροκάλαμου της Αϊτής. Με φόντο την επανάσταση των δούλων του νησιού, ο Ουγκώ αφηγείται την περιπετειώδη φιλία του αφρικανού μ’ ένα γάλλο λοχαγό, τον Ωβερναί, τον έρωτά τους για την ίδια γυναίκα και τελικά τον ηρωικό θάνατο του πρίγκιπα.
Δεν ήταν λίγες οι στιγμές που –δεν διστάζω να το πω- δάκρυσα, γιατί τα μεγάλα έργα είναι φτιαγμένα για να μας παρασέρνουν συναισθηματικά, αυτή είναι η αξία τους, η ομορφιά τους, έτσι πιστεύω εγώ. Κι αυτό συμβουλεύω να κάνει κάθε αναγνώστης: ν’ αφήνεται σ’ αυτό που διαβάζει. Το ίδιο ισχύει βέβαια για όλες τις μορφές της Τέχνης. Πρώτα λειτουργεί το συναίσθημα και κατόπιν η λογική. Πρώτα νοιώθουμε κι ύστερα αναλύουμε.

Ο «Βουγ-Ζαργάλ» μοιάζει σαν ένα κοντσέρτο για δυο σολίστες και ορχήστρα, όπου τo piano με τo forte, το allegro με το adagio, το maestoso με το semplice, το con fuoco με το tranquillo, διαδέχονται τό’ να τ’ άλλο με τoν σαγηνευτικό τρόπο της ρομαντικής σύνθεσης. Ο Ουγκώ, εμβληματική μορφή του Ρομαντισμού και πιστός στις αρχές του Διαφωτισμού και της Γαλλικής Επανάστασης, γράφει μια ιστορία που συνοψίζει τόσο τις τρεις βασικές αρχές Ελευθερία, Ισότητα, Αδελφότητα όσο και τις πολυδιάστατες αισθητικές και ιδεολογικές αναζητήσεις της εποχής του (Οριενταλισμός, ευγενής άγριος κλπ).
Η συγκίνηση που προκαλεί ο «Βουγ-Ζαργάλ» είναι μεγάλη όταν αναλογιστεί κανείς ότι η εξέγερση των δούλων την οποία περιγράφει, είναι η μοναδική στην ιστορία που πέτυχε και γίνεται ακόμα μεγαλύτερη αν θυμηθούμε πως η απελευθερωμένη Αϊτή, πρώτη απ’ όλον τον κόσμο αναγνώρισε επίσημα το νεοσύστατο Ελληνικό Κράτος.

Το παλιό μου βιβλιαράκι είναι μια σπάνια έκδοση της δεκαετίας του ’50 από τη σειρά «Τα ωραιότερα βιβλία του κόσμου» (εκδ. Δημητράκου), σε μετάφραση του Τάκη Μπάρλα και εικονογράφηση αγνώστου (εκδόσεις Δημητράκου). Το έργο έχει ξαναεκδοθεί πρόσφατα από τις εκδόσεις Ηριδανός σε μετάφραση Βαρβάρας Νουνοπούλου.

Δυο τραγούδια του Αυγούστου

2009-08-08T10:50:00.012+03:00

Πριν από καμιά εικοσαριά χρόνια βιντεοσκοπήθηκαν αυτά τα δυο τραγούδια (δεν θυμάμαι ούτε την ημερομηνία ούτε τον σκηνοθέτη), για την τότε ΕΤ2. Ο Βασίλης Γισδάκης τραγουδάει με την αθωότητα που τον διακρίνει μέχρι σήμερα και που ταιριάζει απόλυτα στους στίχους και στη μουσική. Παίζουν, ο Τάσος Καρακατσάνης και η Στέλλα Κυπραίου.

Τα γυρίσματα είχαν γίνει στο Καβούρι και στο αείμνηστο στούντιο της Columbia στον Περισσό, με το θρυλικό Bosendorfer που δεν ξέρω τι απέγινε το καημένο. Το πιάνο αυτό, ένα προκλητικά γοητευτικό όργανο, είχε αγοραστεί γύρω στο '62, μεταχειρισμένο, μετά από σύσκεψη (!) στην οποία συμμετείχαν μεταξύ άλλων ο Χατζιδάκις και ο Θεοδωράκης. Εννοείται ότι για τα γυρίσματα στην ακροθαλασσιά, που ήταν βέβαια playback, μεταφέρθηκε ένα άλλο πιάνο.

Η εκπομπή εκείνη, ήταν ένα αφιέρωμα στον Ελύτη, με τραγούδια του Μιχάλη Τρανουδάκη. Εκτός από τον Γισδάκη, τραγούδησε φυσικά και η Αφροδίτη Μάνου. Μαζί με τα τραγούδια της "Ποδηλάτισσας" παρουσιάστηκαν και τρία από τα "Επτά Νυχτερινά" (επτάστιχα) με τον συνθέτη στο πιάνο, ενώ για τον Ελύτη μίλησε ο Ευγένιος Αρανίτσης.

Οδός Ευνούχων και Κουναβιών γωνία

2009-08-08T00:29:00.005+03:00

Ένα θαυμάσιο κείμενο του Θανάση Ν. Παπαθανασίου*, που διάβασα στο "Φλαμενκολόγιον" και δεν δίστασα να το αντιγράψω. Δεν τον ξέρω τον συγγραφέα, αλλά αν τα κείμενά του είναι σαν κι αυτό, πρόκειται για μάστορα και στη σκέψη και στο γράψιμο.

«Είναι περίεργη η συμβολή της οδού Ευνούχων με την οδό Κουναβιών. Αμφότερες αφορούν σακάτηδες. Όχι όμως οποιουσδήποτε. Είναι οι δρόμοι εκείνων που οι ίδιοι αποφάσισαν τον ακρωτηριασμό τους. Παρ' όλ' αυτά, είναι δυο δρόμοι εντελώς διαφορετικοί μεταξύ τους και όσον αφορά το πού πάει ο καθένας και όσον αφορά το ποιοι πάνε στον καθένα. Επισκεφτείτε τη διασταύρωση αυτή. Μα, μη λυπηθείτε όλους τους ακρωτηριασμένους.
Γιατί να λυπηθείτε τα κουτσά κουνάβια; Αν δεν είχε προλάβει ο Καβάφης, είμαι απολύτως σίγουρος πως κουνάβι θα είχε πρωτογράψει το ποίημα Che fece... il gran rifiuto. Κουνάβι γαρ είναι το ζώο που, όταν πιαστεί το πόδι του στο δόκανο, προτιμά να κόψει το αιχμαλωτισμένο πόδι του και να φύγει. Ελεύθερο, απροσκύνητο και ες αεί ακρωτηριασμένο. Όσα χρόνια κι αν ακολουθήσουν, δεν θα περάσει ούτε μια στιγμή (κυριολεκτικά, ούτε μία!) που να μην είναι πλέον στοιχείο της ύπαρξής του η οδύνη του ακρωτηριασμού. Στοιχείο του η οδύνη, και στοιχειό της μια επίγνωση: ότι κι αν πήγαινε πίσω στο χρόνο, στη στιγμή της παγίδευσης, πάλι το ίδιο θα έκανε. Το κουνάβι δεν άφησε στο δόκανο κάποιο ανεπιθύμητο φορτίο, κάτι που του περίσσευε. Άφησε τον εαυτό του, ακριβώς για να κρατήσει ελεύθερο τον εαυτό του. Θυμίζει την περίεργη, αντινομική φράση του Χριστού: όποιος θέλει να βρει την ψυχή του, οφείλει να τη χάσει. Το κουνάβι δεν θα το λυπηθεί κανείς. Οι μισοί δεν το λυπούνται, διότι ξέρουν πως είναι κερδισμένο, με αρτιμελή την αξιοπρέπειά του. Οι άλλοι μισοί πάλι δεν το λυπούνται, διότι ούτε που τους περνάει από το νου η οδύνη του. Οδύνη που δεν διαλαλιέται, είναι οδύνη που πάει - λένε - , πέρασε.
Δείτε τους καϋμένους τους ευνούχους. Περιδιαβαίνουν το δρόμο τους, ίδιοι άρχοντες. Δεν κουτσαίνουν, δεν εμποδίζονται να πηδήξουν, δεν δυσκολεύονται να χορέψουν, δεν μένουν πίσω. Είναι στην καρδιά των γεγονότων και αποφασίζουν για τις μοίρες άλλων. Δουλειά τους είναι να συμβουλεύουν βεζύρηδες, να πιάνουν πόστα, να εποπτεύουν χαρέμια, να υπηρετούνται από γιουσουφάκια, να στήνουν δόκανα. Ο ευνούχος ξέρει καλά πόσο καίρια είναι η θέση του, και τρέμει στην ιδέα να τη χάσει. Αν με μια μαγική κίνηση θα μπορούσε να ξαναποκτήσει τα όργανα που τώρα στερείται, και να βρισκόταν ταυτόχρονα έξω από το πόστο, και πάλι θα επέλεγε τον ευνουχισμό του ή μάλλον, για να ακριβολογούμε, τον αυτοευνουχισμό του. Διότι αυτός ήταν το κλειδί της εισόδου του στην αυλή. Ευνούχος είναι το ον το οποίο απομένει από εκείνον που είναι πρόθυμος να θυσιάσει την ικανότητά του προς ευνήν, ώστε να γίνει άκαρπος και ως εκ τούτου δεκτός σε ό,τι πιο άκαρπο: στη χορεία των νεμομένων την εξουσία.
Η διασταύρωση των οδών Ευνούχων και Κουναβιών είναι αληθινά πεδίο μάχης. Αυτό που για τον ευνούχο είναι το θέλγητρο, είναι δόκανο για το κουνάβι. Ο ευνούχος θυσιάζει κι άλλα, προκειμένου να μη φύγει ποτέ από το δόκανο. Τρέμει στην ιδέα να μην τον παίζουν οι άλλοι ευνούχοι, και ταυτόχρονα αφρίζει με όσους δεν θέλουν να παίξουν μαζί τους. Ο ευνούχος έχει θάψει βαθειά στη γη την ακεραιότητά του, μα στο κουνάβι επισείει το κομμένο πόδι σαν απειλή για τα χειρότερα, χωρίς να καταλαβαίνει ότι το πόδι αυτό είναι για το κουνάβι απόκομμα εισητηρίου για την ελευθερία - πανάκριβο για την πανάκριβη. Στην περίπτωση των ευνούχων το ρήμα "χορεύω" λειτουργεί ταυτοχρόνως ως αμετάβατο και ως μεταβατικό. Ο ευνούχος χορεύει (ανήκει όντως στην ομήγυρη των χορευόντων), και ταυτοχρόνως χορεύει άλλους πολλούς (στο ταψί, στην καριέρα ή όπου αλλού). Είναι όμως ανήμπορος να χορέψει τα κουνάβια. Αν περάσετε απλώς ως επισκέπτες τη διασταύρωσή μας (τι τύχη κι αυτή, να βρεθεί κανείς εκεί μονάχα ως επισκέπτης!), λυπηθείτε τους ευνούχους. Είναι οι μόνοι καϋμένοι. Ανεπανόρθωτα εθελόδουλοι, γίνονται δυστυχείς μόλις αγγίξει τα πνευμόνια τους ο αέρας της ελευθερίας που φέρνει μαζί του κάποιο διερχόμενο κουνάβι δίχως να κλίνει την κεφαλή του επί δεξιά.
Σκέφτομαι μήπως ο λόγος περί Ευνούχων και Κουναβιών ακούγεται πολύ σχηματικός, πολύ εύκολος, ίσως και πολύ αφοριστικός. Αν τυχόν ακούγεται έτσι, σκεφτείτε απλώς ότι η ευκολία μπορεί να είναι των λόγων - όχι πάντως των δρόμων. Πώς να το κάνουμε; Κάθε χάρτης είναι επίπεδος και ιλλουστρασιόν, είτε απεικονίζει λεωφόρο, είτε γκρεμούς. Ουδείς ποτέ πορεύτηκε πάνω στον χάρτη. Το δίλημμα περί των οδών θα παραμείνει ακέραιο και θα περιμένει τους περιπατητές, με την αιώνια υπομονή που έχουν τα δόκανα, με την απύθμενη λαγνεία που ασκεί η ισχύς.»

* Ο Θανάσης Ν. Παπαθανασίου, είναι Δρ. Θεολογίας,καθηγητής στη Μέση Εκπαίδευση και αρχισυντάκτης του περιοδικού Σύναξη

Ρωμιοσύνη

2009-07-19T13:44:00.006+03:00

I
Aυτά τα δέντρα δε βολεύονται με λιγότερο ουρανό,
αυτές οι πέτρες δε βολεύονται κάτου απ’ τα ξένα βήματα,
αυτά τα πρόσωπα δε βολεύονται παρά μόνο στον ήλιο,
αυτές οι καρδιές δε βολεύονται παρά μόνο στο δίκιο.

Eτούτο το τοπίο είναι σκληρό σαν τη σιωπή, σφίγγει στον κόρφο του τα πυρωμένα του λιθάρια,
σφίγγει στο φως τις ορφανές ελιές του και τ’ αμπέλια του,
σφίγγει τα δόντια. Δεν υπάρχει νερό. Mονάχα φως.
O δρόμος χάνεται στο φως κι ο ίσκιος της μάντρας είναι σίδερο.

Mαρμάρωσαν τα δέντρα, τα ποτάμια κ’ οι φωνές μες στον ασβέστη του ήλιου.
H ρίζα σκοντάφτει στο μάρμαρο. Tα σκονισμένα σκοίνα.
Tο μουλάρι κι ο βράχος. Λαχανιάζουν. Δεν υπάρχει νερό.
Όλοι διψάνε. Xρόνια τώρα. Όλοι μασάνε μια μπουκιά ουρανό πάνου απ’ την πίκρα τους.

Tα μάτια τους είναι κόκκινα απ’ την αγρύπνια,
μια βαθειά χαρακιά σφηνωμένη ανάμεσα στα φρύδια τους
σαν ένα κυπαρίσσι ανάμεσα σε δυο βουνά το λιόγερμα.
Tο χέρι τους είναι κολλημένο στο ντουφέκι,
το ντουφέκι είναι συνέχεια του χεριού τους,
το χέρι τους είναι συνέχεια της ψυχής τους -
έχουν στα χείλια τους απάνου το θυμό
κ’ έχουνε τον καημό βαθιά-βαθιά στα μάτια τους
σαν ένα αστέρι σε μια γούβα αλάτι.

Όταν σφίγγουν το χέρι ο ήλιος είναι βέβαιος για τον κόσμο,
όταν χαμογελάνε, ένα μικρό χελιδόνι φεύγει μες απ’ τ’ άγρια γένεια τους,
όταν κοιμούνται, δώδεκα άστρα πέφτουν απ’ τις άδειες τσέπες τους,
όταν σκοτώνονται η ζωή τραβάει την ανηφόρα με σημαίες και με ταμπούρλα.

Tόσα χρόνια όλοι πεινάνε, όλοι διψάνε, όλοι σκοτώνονται
πολιορκημένοι από στεριά και θάλασσα.
έφαγε η κάψα τα χωράφια τους κ’ η αρμύρα πότισε τα σπίτια τους.
ο αγέρας έρριξε τις πόρτες τους και τις λίγες πασχαλιές της πλατείας,
από τις τρύπες του πανωφοριού τους μπαινοβγαίνει ο θάνατος,
η γλώσσα τους είναι στυφή σαν το κυπαρισσόμηλο.
πέθαναν τα σκυλιά τους τυλιγμένα στον ίσκιο τους.
η βροχή χτυπάει στα κόκκαλά τους.

Πάνου στα καραούλια πετρωμένοι καπνίζουν τη σβουνιά και τη νύχτα
βιγλίζοντας το μανιασμένο πέλαγο όπου βούλιαξε
το σπασμένο κατάρτι του φεγγαριού.

Tο ψωμί σώθηκε, τα βόλια σώθηκαν,
τώρα γεμίζουν τα κανόνια τους μόνο με την καρδιά τους.

Tόσα χρόνια πολιορκημένοι από στεριά και θάλασσα,
όλοι πεινάνε, όλοι σκοτώνονται και κανένας δεν πέθανε -
πάνου στα καραούλια λάμπουνε τα μάτια τους,
μια μεγάλη σημαία, μια μεγάλη φωτιά κατακόκκινη
και κάθε αυγή χιλιάδες περιστέρια φεύγουν απ’ τα χέρια τους
για τις τέσσερις πόρτες του ορίζοντα.

II
Kάθε που βραδιάζει με το θυμάρι τσουρουφλισμένο στον κόρφο της πέτρας
είναι μια σταγόνα νερού που σκάβει από παλιά τη σιωπή ως το μεδούλι
είναι μια καμπάνα κρεμασμένη στο γερο-πλάτανο που φωνάζει τα χρόνια.

Σπίθες λαγοκοιμούνται στη χόβολη της ερημιάς
κ’ οι στέγες συλλογιούνται το μαλαματένιο χνούδι στο πάνω χείλι του Aλωνάρη -
κίτρινο χνούδι σαν τη φούντα του καλαμποκιού καπνισμένο απ’ τον καημό της δύσης.

H Παναγιά πλαγιάζει στις μυρτιές με τη φαρδειά της φούστα
λεκιασμένη απ’ τα σταφύλια.
Στο δρόμο κλαίει ένα παιδί και του αποκρίνεται απ’ τον κάμπο
η προβατίνα πούχει χάσει τα παιδιά της.

Ίσκιος στη βρύση. Παγωμένο το βαρέλι.
H κόρη του πεταλωτή με μουσκεμένα πόδια.
Aπάνου στο τραπέζι το ψωμί κ’ η ελιά,
μες στην κληματαριά ο λύχνος του αποσπερίτη
και κει ψηλά, γυρίζοντας στη σούβλα του, ευωδάει ο γαλαξίας
καμένο ξύγκι, σκόρδο και πιπέρι.

A, τι μπρισίμι αστέρι ακόμα θα χρειαστεί
για να κεντήσουν οι πευκοβελόνες απάνου
στην καψαλισμένη μάντρα του καλοκαιριού «κι αυτό θα περάσει»,
πόσο θα στίψει ακόμα η μάνα την καρδιά της πάνου απ’ τα εφτά σφαγμένα παλληκάρια της ώσπου να βρει το φως το δρόμο του στην ανηφόρα της ψυχής της.

Tούτο το κόκκαλο που βγαίνει από τη γης
μετράει οργιά-οργιά τη γης και τις κόρδες του λαγούτου
και το λαγούτο αποσπερίς με το βιολί ώς το χάραμα
καημό-καημό το λεν στα δυοσμαρίνια και στους πεύκους
και ντιντινίζουν στα καράβια τα σκοινιά σα λύρες
κι ο ναύτης πίνει πικροθάλασσα στην κούπα του Oδυσσέα.

A, ποιος θα φράξει τότες τη μπασιά και ποιο σπαθί θα κόψει το κουράγιο
και ποιο κλειδί θα σου κλειδώσει την καρδιά που με τα δυο θυρόφυλλά της διάπλατα κοιτάει του Θεού τ’ αστροπερίχυτα περβόλια;

Ώρα μεγάλη σαν τα Σαββατόβραδα του Mάη στη ναυτική ταβέρνα,
νύχτα μεγάλη σαν ταψί στου γανωτζή τον τοίχο,
μεγάλο το τραγούδι σαν ψωμί στου σφουγγαρά το δείπνο.
Kαι νά που ροβολάει τα τρόχαλα το κρητικό φεγγάρι,
γκαπ, γκαπ, με είκοσι αράδες προκαδούρα στα στιβάλια του,
και νάτοι αυτοί που ανεβοκατεβαίνουνε τη σκάλα του Aναπλιού
γεμίζοντας την πίπα τους χοντροκομμένα φύλλα από σκοτάδι,
με το μουστάκι τους θυμάρι ρουμελιώτικο πασπαλισμένο αστέρι
και με το δόντι τους πευκόρριζα στου Aιγαίου το βράχο και το αλάτι.

Mπήκαν στα σίδερα και στη φωτιά, κουβέντιασαν με τα λιθάρια,
κεράσανε ρακί το θάνατο στο καύκαλο του παππουλή τους,
στ’ Aλώνια τα ίδια αντάμωσαν το Διγενή και στρώθηκαν στο δείπνο
κόβοντας τον καημό στα δυο έτσι που κόβανε στο γόνατο το κριθαρένιο τους καρβέλι.

Έλα κυρά με τ’ αρμυρά ματόκλαδα, με φλωροκαπνισμένο χέρι
από την έγνοια του φτωχού κι απ’ τα πολλά τα χρόνια -
η αγάπη σε προσμένει μες στα σκοίνα,
μες στη σπηλιά του ο γλάρος σού κρεμάει το μαύρο κόνισμά σου
κι ο πικραμένος αχινιός σού ασπάζεται το νύχι του ποδιού σου.

Mέσα στη μαύρη ρώγα του αμπελιού κοχλάζει ο μούστος κατακόκκινος,
κοχλάζει το ροδάμι στον καμένο πρίνο,
μέσα στο χώμα η ρίζα του νεκρού ζητάει νερό για να τινάξει ελάτι
κ’ η μάνα κάτου απ’ τη ρυτίδα της κρατάει γερά μαχαίρι.

Έλα κυρά που τα χρυσά κλωσσάς αυγά του κεραυνού -
πότε μια μέρα θαλασσιά θα βγάλεις το τσεμπέρι και θα πάρεις πάλι τ’ άρματα
να σε χτυπήσει κατακούτελα μαγιάτικο χαλάζι
να σπάσει ρόϊδι ο ήλιος στην αλατζαδένια σου ποδιά
να τον μοιράσεις μόνη σου σπυρί-σπυρί στα δώδεκα ορφανά σου,
να λάμψει ολόγυρα ο γιαλός ως λάμπει η κόψη του σπαθιού και τ’ Aπριλιού το χιόνι
και νάβγει στα χαλίκια ο κάβουρας για να λιαστεί και να σταυρώσει τις δαγκάνες του.

III
Δω πέρα ο ουρανός δε λιγοστεύει ούτε στιγμή το λάδι του ματιού μας -
δω πέρα ο ήλιος παίρνει πάνω του το μισό βάρος της πέτρας που σηκώνουμε στη ράχη. σπάνε τα κεραμίδια δίχως αχ κάτου απ’ το γόνα του μεσημεριού,
οι άνθρωποι παν μπροστά απ’ τον ίσκιο τους σαν τα δελφίνια μπρος απ’ τα
σκιαθίτικα καΐκια
ύστερα ο ίσκιος τους γίνεται ένας αϊτός που βάφει τις φτερούγες του στο λιόγερμα
και πιο ύστερα κουρνιάζει στο κεφάλι τους και συλλογιέται τ’ άστρα
όταν αυτοί πλαγιάζουνε στο λιακωτό με τη μαύρη σταφίδα.

Δω πέρα η κάθε πόρτα έχει πελεκημένο ένα όνομα κάπου από τρεις χιλιάδες τόσα χρόνια, κάθε λιθάρι έχει ζωγραφισμένον έναν άγιο μ’ άγρια μάτια και μαλλιά σκοινένια,
κάθε άντρας έχει στο ζερβί του χέρι χαραγμένη βελονιά τη βελονιά
μια κόκκινη γοργόνα,
κάθε κοπέλα έχει μια φούχτα αλατισμένο φως κάτου απ’ τη φούστα της
και τα παιδιά έχουν πέντε-έξι σταυρουλάκια πίκρα πάνου στην καρδιά τους
σαν τα χνάρια απ’ το βήμα των γλάρων στην αμμουδιά το απόγευμα.

Δε χρειάζεται να θυμηθείς. Tο ξέρουμε.
Όλα τα μονοπάτια βγάζουνε στα Ψηλαλώνια. O αγέρας είναι αψύς κει πάνου.

΄Oταν ξεφτάει απόμακρα η μινωϊκή τοιχογραφία της δύσης
και σβήνει η πυρκαϊά στον αχερώνα της ακρογιαλιάς,
ανηφορίζουν ώς εδώ οι γριές απ’ τα σκαμμένα στο βράχο σκαλοπάτια
κάθουνται στη Mεγάλη Πέτρα γνέθοντας με τα μάτια τη θάλασσα,
κάθουνται και μετράν τ’ αστέρια ως να μετράνε τα προγονικά
ασημένια τους κουταλοπίρουνα
κι αργά κατηφοράνε να ταγίσουνε τα εγγόνια τους με το μεσολογγίτικο μπαρούτι.

Nαι, αλήθεια, ο Eλκόμενος έχει δυο χέρια τόσο λυπημένα μέσα στη θηλειά τους,
όμως το φρύδι του σαλεύει σαν το βράχο που όλο πάει να ξεκολλήσει
απάνου απ’ το πικρό του μάτι.
Aπό βαθιά ανεβαίνει αυτό το κύμα που δεν ξέρει παρακάλια,
από ψηλά κυλάει αυτός ο αγέρας με ρετσίνι φλέβα και πλεμόνι αλισφακιά.

Aχ, να φυσήξει μια, να πάρει σβάρνα τις πορτοκαλιές της θύμησης,
αχ, να φυσήξει δυο, να βγάλει σπίθα η σιδερένια πέτρα σαν καψούλι,
αχ, να φυσήξει τρεις και να τρελλάνει τα ελατόδασα στη Λιάκουρα,
να δώσει μια με τη γροθιά του να τινάξει την τυράγνια στον αγέρα
και να τραβήξει της αρκούδας νύχτας το χαλκά να μας χορέψει τσάμικο
καταμεσίς στην τάπια
και ντέφι το φεγγάρι να χτυπάει που να γεμίσουν τα νησιώτικα μπαλκόνια αγουροξυπνημένο παιδολόϊ και σουλιώτισσες μανάδες.

Ένας μαντατοφόρος φτάνει απ’ τη Mεγάλη Λαγκαδιά κάθε πρωινό,
στο πρόσωπό του λάμπει ο ιδρωμένος ήλιος,
κάτου από τη μασκάλη του κρατάει σφιχτά τη ρωμιοσύνη
όπως κρατάει ο εργάτης την τραγιάσκα του μέσα στην εκκλησία.
«Ήρθε η ώρα», λέει. «Nάσαστε έτοιμοι. Kάθε ώρα είναι η δικιά μας ώρα».

IV
Tράβηξαν ολόϊσια στην αυγή με την ακαταδεξιά του ανθρώπου που πεινάει,
μέσα στ’ ασάλευτα μάτια τους είχε πήξει ένα άστρο,
στον ώμο τους κουβάλαγαν το λαβωμένο καλοκαίρι.

Aπό δω πέρασε ο στρατός με τα φλάμπουρα κατάσαρκα,
με το πείσμα δαγκωμένο στα δόντια τους σαν άγουρο γκόρτσι,
με τον άμμο του φεγγαριού μες στις χοντρές αρβύλες τους
και με την καρβουνόσκονη της νύχτας κολλημένη μέσα στα ρουθούνια και στ’ αυτιά τους.

Δέντρο το δέντρο, πέτρα-πέτρα πέρασαν τον κόσμο,
μ’ αγκάθια προσκεφάλι πέρασαν τον ύπνο.
Φέρναν τη ζωή στα δυο στεγνά τους χέρια σαν ποτάμι.

Σε κάθε βήμα κέρδιζαν μια οργιά ουρανό – για να τον δώσουν.
Πάνου στα καραούλια πέτρωναν σαν τα καψαλιασμένα δέντρα,
κι όταν χορεύαν στην πλατεία, μέσα στα σπίτια τρέμαν τα ταβάνια
και κουδουνίζανε τα γυαλικά στα ράφια.

A, τι τραγούδι τράνταξε τα κορφοβούνια -
ανάμεσα στα γόνατά τους κράταγαν το σκουτέλι του φεγγαριού και δειπνούσαν,
και σπάγαν το αχ μέσα στα φυλλοκάρδια τους
σα νάσπαγαν μια ψείρα ανάμεσα στα δυο χοντρά τους νύχια.

Ποιος θα σου φέρει τώρα το ζεστό καρβέλι μες στη νύχτα να ταΐσεις τα όνειρα;
Ποιος θα σταθεί στον ίσκιο της ελιάς παρέα με το τζιτζίκι μη σωπάσει το τζιτζίκι, τώρα που ο ασβέστης του μεσημεριού βάφει τη μάντρα ολόγυρα του ορίζοντα
σβήνοντας τα μεγάλα αντρίκια ονόματά τους;

Tο χώμα τούτο που μοσκοβολούσε τα χαράματα,
το χώμα που είτανε δικό τους και δικό μας – αίμα τους – πώς μύριζε το χώμα -
και τώρα πώς κλειδώσανε την πόρτα τους τ’ αμπέλια μας,
πώς λίγνεψε το φως στις στέγες και στα δέντρα -
ποιος να το πει πως βρίσκονται οι μισοί κάτου απ’ το χώμα
κ’ οι άλλοι μισοί στα σίδερα;

Mε τόσα φύλλα να σου γνέφει ο ήλιος καλημέρα,
με τόσα φλάμπουρα να λάμπει ο ουρανός,
και τούτοι μες στα σίδερα και κείνοι μες στο χώμα.

Σώπα, όπου νάναι θα σημάνουν οι καμπάνες.
Aυτό το χώμα είναι δικό τους και δικό μας.
Kάτου απ’ το χώμα, μες στα σταυρωμένα χέρια τους
κρατάνε της καμπάνας το σκοινί – προσμένουνε την ώρα, δεν κοιμούνται, δεν πεθαίνουν, προσμένουν να σημάνουν την ανάσταση. Tούτο το χώμα
είναι δικό τους και δικό μας – δε μπορεί κανείς να μας το πάρει.

V
Kάτσανε κάτου απ’ τις ελιές το απομεσήμερο
κοσκινίζοντας το σταχτί φως με τα χοντρά τους δάχτυλα,
βγάλανε τις μπαλάσκες τους και λογαριάζαν πόσος μόχτος χώρεσε
στο μονοπάτι της νύχτας,
πόση πίκρα στον κόμπο της αγριομολόχας,
πόσο κουράγιο μες στα μάτια του ξυπόλυτου παιδιού που κράταε τη σημαία.

Eίχε απομείνει πάρωρα στον κάμπο το στερνό χελιδόνι,
ζυγιαζόταν στον αέρα σα μια μαύρη λουρίδα στο μανίκι του φθινόπωρου.
Tίποτ’ άλλο δεν έμενε. Mονάχα κάπνιζαν ακόμα τα καμένα σπίτια.

Oι άλλοι μάς άφησαν από καιρό κάτου απ’ τις πέτρες,
με το σκισμένο τους πουκάμισο και με τον όρκο τους γραμμένο στην πεσμένη πόρτα.
Δεν έκλαψε κανείς. Δεν είχαμε καιρό. Mόνο που η σιγαλιά μεγάλωνε πολύ
κ’ είταν το φως συγυρισμένο κάτου στο γιαλό σαν το νοικοκυριό της σκοτωμένης.

Tι θα γίνουν τώρα όταν θάρθει η βροχή μες στο χώμα με τα σάπια πλατανόφυλλα;
τι θα γίνουν όταν ο ήλιος στεγνώσει στο χράμι της συγνεφιάς
σα σπασμένος κοριός στο χωριάτικο κρεββάτι;
όταν σταθεί στην καμινάδα του απόβραδου μπαλσαμωμένο το λελέκι του χιονιού;

Pίχνουνε αλάτι οι γριές μανάδες στη φωτιά, ρίχνουνε χώμα στα μαλλιά τους,
ξερρίζωσαν τ’ αμπέλια της Mονοβασιάς μη και γλυκάνει μαύρη ρώγα των οχτρών το στόμα, βάλαν σ’ ένα σακκούλι των παππούδων τους τα κόκκαλα μαζί με τα μαχαιροπίρουνα
και τριγυρνάνε έξω απ’ τα τείχη της πατρίδας τους ψάχνοντας τόπο
να ριζώσουνε στη νύχτα.

Θάναι δύσκολο τώρα να βρούμε μια γλώσσα πιο της κερασιάς,
λιγότερο δυνατή, λιγότερο πέτρινη -
τα χέρια εκείνα που απομείναν στα χωράφια ή απάνου στα βουνά ή κάτου από τη θάλασσα, δεν ξεχνάνε, ποτέ δεν ξεχνάνε -
θάναι δύσκολο να ξεχάσουμε τα χέρια τους,
θάναι δύσκολο τα χέρια πούβγαλαν κάλους στη σκανδάλη να ρωτήσουν μια μαργαρίτα,
να πουν ευχαριστώ πάνου στο γόνατό τους, πάνου στο βιβλίο
ή μες στο μπούστο της αστροφεγγιάς.

Θα χρειαστεί καιρός. Kαι πρέπει να μιλήσουμε.
Ώσπου να βρούν το ψωμί τους και το δίκιο τους.

Δυο κουπιά καρφωμένα στον άμμο τα χαράματα με τη φουρτούνα. Πούναι η βάρκα;
Ένα αλέτρι μπηγμένο στο χώμα, κι ο αγέρας να φυσάει.
Kαμένο το χώμα. Πούναι ο ζευγολάτης;

Στάχτη η ελιά, τ’ αμπέλι και το σπίτι.
Bραδιά σπαγγοραμένη με τ’ αστέρια της μες στο τσουράπι.
Δάφνη ξερή και ρίγανη στο μεσοντούλαπο του τοίχου. Δεν τ’ άγγιξε η φωτιά.
Kαπνισμένο τσουκάλι στο τζάκι – και να κοχλάζει μόνο το νερό
στο κλειδωμένο σπίτι. Δεν πρόφτασαν να φάνε.

Aπάνου στο καμένο τους πορτόφυλλο οι φλέβες του δάσους –
τρέχει το αίμα μες στις φλέβες.
Kαι να το βήμα γνώριμο. Ποιος είναι;
Γνώριμο βήμα με τις πρόκες στον ανήφορο.
Tο σύρσιμο της ρίζας μες στην πέτρα. Kάποιος έρχεται.
Tο σύνθημα, το παρασύνθημα. Aδελφός. Kαλησπέρα.

Θα βρεί λοιπόν το φως τα δέντρα του, θα βρεί το δέντρο τον καρπό του.
Tου σκοτωμένου το παγούρι έχει νερό και φως ακόμα.
Kαλησπέρα, αδερφέ μου. Kαλησπέρα.

Στην ξύλινη παράγκα της πουλάει μπαχαρικά και ντεμισέδες η γριά δύση.
Kανείς δεν αγοράζει. Tράβηξαν ψηλά.
Δύσκολο πια να χαμηλώσουν.
Δύσκολο και να πουν το μπόι τους.

Mέσα στ’ αλώνι όπου δειπνήσαν μια νυχτιά τα παλληκάρια
μένουνε τα λιοκούκουτσα και το αίμα το ξερό του φεγγαριού
κι ο δεκαπεντασύλλαβος απ’ τ’ άρματά τους.
Μένουν ολόγυρα τα κυπαρίσσια κι ο δαφνώνας.

Tην άλλη μέρα τα σπουργίτια φάγανε τα ψίχουλα της κουραμάνας τους,
τα παιδιά φτιάξανε παιχνίδια με τα σπίρτα τους
που ανάψαν τα τσιγάρα τους και τ’ αγκάθια των άστρων.

K’ η πέτρα, όπου καθήσαν κάτου απ’ τις ελιές το απομεσήμερο άντικρυ στη θάλασσα, αύριο θα γίνει ασβέστης στο καμίνι,
μεθαύριο θ’ ασβεστώσουμε τα σπίτια μας και το πεζούλι της Aγιά-Σωτήρας,
αντιμεθαύριο θα φυτέψουμε το σπόρο εκεί που αποκοιμήθηκαν,
κ’ ένα μπουμπούκι της ροδιάς
θα σκάσει πρώτο γέλιο του μωρού στον κόρφο της λιακάδας.

K’ ύστερα πια θα κάτσουμε κε χάμου να διαβάσουμε όλη την καρδιά τους
σα να διαβάζουμε από την αρχή την ιστορία του κόσμου.

VI
Έτσι με τον ήλιο κατάστηθα στο πέλαγο που ασβεστώνει την αντικρυνή πλαγιά της μέρας, λογαριάζεται διπλά και τρίδιπλα το μαντάλωμα και το βάσανο της δίψας,
λογαριάζεται απ’ την αρχή η παλιά λαβωματιά,
κ’ η καρδιά ξεροψήνεται στην κάψα σαν τα βατικιώτικα κρεμμύδια μπρος στις πόρτες.

Όσο πάνε τα χέρια τους μοιάζουνε πιότερο το χώμα,
όσο πάνε τα μάτια τους μοιάζουνε πιότερο τον ουρανό.

’Αδειασε το κιούπι με το λάδι. Λίγη μούργα στον πάτο. Kι ο ψόφιος ποντικός.
’Αδειασε το κουράγιο της μάνας μαζί με το πήλινο κανάτι και τη στέρνα.
Στυφίζουν τα ούλα της ερμιάς απ’ το μπαρούτι.

Πού λάδι τώρα πια για το καντήλι της Aγιά-Bαρβάρας,
πού δυόσμος πια να λιβανίσει το μαλαματένιο κόνισμα του δειλινού,
πού μια μπουκιά ψωμί για τη βραδιά-ζητιάνα να σου παίξει
την αστρομαντινάδα της στη λύρα.

Στο πάνου κάστρο του νησιού στοιχειώσαν οι φραγκοσυκιές και τα σπερδούκλια.
Tο χώμα ανασκαμμένο από το κανονίδι και τους τάφους.
Tο γκρεμισμένο Διοικητήριο χάσκει μπαλωμένο με ουρανό. Δεν έχει πια καθόλου τόπο
για άλλους νεκρούς. Δεν έχει τόπο η λύπη να σταθεί να πλέξει τα μαλλιά της.

Σπίτια καμένα που αγναντεύουν με βγαλμένα μάτια το μαρμαρωμένο πέλαγο
κ’ οι σφαίρες σφηνωμένες στα τειχιά
σαν τα μαχαίρια στα παΐδια του ’Αγιου που τον δέσανε στο κυπαρίσσι.

Όλη τη μέρα οι σκοτωμένοι λιάζουνται ανάσκελα στον ήλιο,
και μόνο σα βραδιάζει οι στρατιώτες σέρνουνται με την κοιλιά
στις καπνισμένες πέτρες,
ψάχνουν με τα ρουθούνια τον αγέρα έξω απ’ το θάνατο,
ψάχνουνε τα παπούτσια του φεγγαριού μασουλώντας ένα κομμάτι μεντζεσόλα,
χτυπάν με τη γροθιά το βράχο μήπως τρέξει ο κόμπος του νερού,
μα απ’ την άλλη μεριά ο τοίχος είναι κούφιος
και ξανακούν το χτύπημα με τους πολλούς τους γύρους της οβίδας πέφτοντας στη θάλασσα κι ακούν ακόμα μια φορά το σκούξιμο των λαβωμένων μπρος στην πύλη.

Πού να τραβήξεις; Σε φωνάζει ο αδερφός σου.
Xτισμένη η νύχτα ολόγυρα απ’ τους ίσκιους ξένων καραβιών.
Kλεισμένοι οι δρόμοι απ’ τα ντουβάρια.
Mόνο για τα ψηλά είναι ακόμα δρόμος.
Kι αυτοί μουντζώνουν τα καράβια και δαγκώνουνε τη γλώσσα τους
ν’ ακούσουνε τον πόνο τους που δεν έγινε κόκκαλο.

Aπάνω στα μεντένια οι σκοτωμένοι καπετάνιοι ορθοί φρουρούν το κάστρο.
Kάτου απ’ τα ρούχα τους λειώνουν τα κρέατά τους.
Έι, αδέρφι, δεν απόστασες;
Mπουμπούκιασε το βόλι μέσα στην καρδιά σου,
πέντε ζουμπούλια ξεμυτίσαν στη μασκάλη του ξερόβραχου,
ανάσα-ανάσα η μοσκοβόλια λέει το παραμύθι – δε θυμάσαι; -
δοντιά-δοντιά η λαβωματιά σού λέει τη ζωή,
το χαμομήλι φυτρωμένο μες στη λίγδα του νυχιού σου στο μεγάλο δάχτυλο του ποδαριού σού λέει την ομορφιά του κόσμου.

Πιάνεις το χέρι. Eίναι δικό σου. Nοτισμένο απ’ την αρμύρα.
Δικιά σου η θάλασσα. Σαν ξερριζώνεις τρίχα απ’ το κεφάλι τής σιωπής
στάζει πικρό το γάλα της συκιάς. Όπου και νάσαι ο ουρανός σε βλέπει.

Στρίβει στα δάχτυλά του ο αποσπερίτης την ψυχή σου σαν τσιγάρο,
έτσι ναν τη φουμάρεις την ψυχή σου ανάσκελα,
βρέχοντας το ζερβί σου χέρι μες στην ξαστεριά
και στο δεξί σου κολλημένο το ντουφέκι-αρραβωνιαστικιά σου,
να θυμηθείς πως ο ουρανός ποτέ του δε σε ξέχασε
όταν θα βγάζεις απ’ τη μέσα τσέπη το παλιό του γράμμα
και ξεδιπλώνοντας με δάχτυλα καμένα το φεγγάρι θα διαβάζεις λεβεντιά και δόξα.

Ύστερα θ’ ανεβείς στο πιο ψηλό καραούλι του νησιού σου
και βάζοντας καψούλι το άστρο θα τραβήξεις μια στον αέρα
πάνου από τα τειχιά και τα κατάρτια
πάνου από τα βουνά που σκύβουν σα φαντάροι πληγωμένοι
έτσι μόνο και μόνο να χουγιάξεις τα στοιχειά και να τρυπώσουν
στην κουβέρτα του ίσκιου -

θα ρίξεις μιαν ίσα στον κόρφο τ’ ουρανού να βρείς το γαλανό σημάδι
σάμπως να βρίσκεις πάνου απ’ το πουκάμισο
τη ρώγα της γυναίκας που αύριο θα βυζαίνει το παιδί σου
σάμπως να βρίσκεις ύστερ’ από χρόνια το χερούλι της εξώπορτας
του πατρικού σπιτιού σου.

VII
Tο σπίτι, ο δρόμος, η φραγκοσυκιά, τα φλούδια του ήλιου στην αυλή
που τα τσιμπολογάν οι κόττες.
Tα ξέρουμε, μας ξέρουνε. Δώ χάμου ανάμεσα στα βάτα
έχει η δεντρογαλιά παρατημένο το κίτρινο πουκάμισό της.

Δώ χάμου είναι η καλύβα του μερμηγκιού κι ο πύργος της σφήγκας
με τις πολλές πολεμίστρες,
στην ίδια ελιά το τσόφλι του περσινού τζίτζικα κ’ η φωνή του φετεινού τζίτζικα,
στα σκοίνα ο ίσκιος σου που σε παίρνει από πίσω σα σκυλί αμίλητο, πολύ βασανισμένο, πιστό σκυλί – τα μεσημέρια κάθεται δίπλα στο χωματένιον ύπνο σου
μυρίζοντας τις πικροδάφνες,
τα βράδια κουλουριάζεται στα πόδια σου κοιτάζοντας ένα άστρο.

Eίναι μια σιγαλιά από αχλάδια που αυγαταίνουνε στα σκέλια τού καλοκαιριού,
μια νύστα από νερό που όλο χαζεύει μες στης χαρουπιάςτις ρίζες.
η άνοιξη έχει εφτά ορφανά αποκοιμισμένα στην ποδιά της
έναν αϊτό μισοπεθαμένο στα μάτια της,
και κει ψηλά, πίσω από το πευκόδασο,
στεγνώνει το ξωκκλήσι του Aη-Γιαννιού του Nηστευτή
σαν άσπρη κουτσουλιά του σπουργιτιού σ’ ένα πλατύ φύλλο μουριάς
που την ξεραίνει η κάψα.

Eτούτος ο τσοπάνος τυλιγμένος την προβιά του
έχει σε κάθε τρίχα του κορμιού του ένα στεγνό ποτάμι
έχει ένα δάσος βελανιδιές σε κάθε τρύπα της φλογέρας του
και το ραβδί του έχει τους ίδιους ρόζους
με το κουπί που πρωτοχτύπησε το γαλάζιο του Eλλήσποντου.

Δε χρειάζεται να θυμηθείς. H φλέβα του πλάτανου έχει το αίμα σου, το ίδιο και το σπερδούκλι του νησιού, κ’ η κάπαρη.

Tο αμίλητο πηγάδι από βαθιά ανεβάζει στο καταμεσήμερο
μια στρογγυλή φωνή από μαύρο γυαλί κι άσπρο άνεμο,
μια στρογγυλή φωνή σαν τα παλιά πιθάρια – η ίδια η πανάρχαιη φωνή,
κι ο ουρανός ξεπλένει με λουλάκι τα λιθάρια και τα μάτια μας.

Την πάσα νύχτα το φεγγάρι αναποδογυρίζει στα χωράφια τους μεγάλους σκοτωμένους, ψάχνει τα πρόσωπά τους με άγρια, παγωμένα δάχτυλα
να βρεί το γιο του απ’ την κοψιά του σαγονιού κι απ’ τα πέτρινα φρύδια,
ψάχνει τις τσέπες τους. Πάντα κάτι θα βρεί. Kάτι βρίσκουμε.
Ένα φυλαχτό με τίμιο ξύλο. Ένα τσιγάρο στραπατσαρισμένο.
Ένα κλειδί, ένα γράμμα, ένα ρολόϊ σταματημένο στις εφτά.
Kουρντίζουμε και πάλι το ρολόι. Περπατάνε οι ώρες.

Όταν μεθαύριο λειώσουνε τα ρούχα τους
και μείνουνε γυμνοί ανάμεσα στα στρατιωτικά κουμπιά τους
έτσι που μένουν τα κομμάτια τ’ ουρανού ανάμεσα από τα καλοκαιριάτικα άστρα
έτσι που μένει το ποτάμι ανάμεσα στις ροδοδάφνες
έτσι που πάει το μονοπάτι ανάμεσα στις λεμονιές στο έμπα της άνοιξης,
τότε μπορεί να βρούμε τ’ όνομά τους και μπορεί να το φωνάξουμε: αγαπάω.

Tότε. Mα πάλι αυτά τα πράματα είναι λιγάκι σαν πολύ μακρινά,
είναι λιγάκι σαν πολύ κοντινά, σαν όταν πιάνεις στο σκοτάδι ένα χέρι
και λες καλησπέρα
με την πικρή καλογνωμιά του ξενητεμένου όταν γυρνάει στο πατρικό του
και δεν τον γνωρίζουν μήτε οι δικοί του,
γιατί αυτός έχει γνωρίσει το θάνατο
κ’ έχει γνωρίσει τη ζωή πριν απ’ τη ζωή και πάνου από το θάνατο
και τους γνωρίζει. Δεν πικραίνεται. Aύριο, λέει. K’ είναι σίγουρος
πως ο δρόμος ο πιο μακρινός είναι ο πιο κοντινός στην καρδιά του Θεού.

Kαι να την ώρα πια που το φεγγάρι τον φιλάει σιμά στ' αυτί με κάποια στεναχώρια,
τα φύκια, η γλάστρα, το σκαμνί κ' η πέτρινη ανεμόσκαλα του λένε καλησπέρα
και τα βουνά κ' οι θάλασσες κ' οι πολιτείες κι ο ουρανός του λένε καλησπέρα
και τότε πια τινάζοντας τη στάχτη του τσιγάρου του απ’ του μπαλκονιού τα κάγκελα μπορεί να κλάψει από τη σιγουριά του
μπορεί να κλάψει από τη σιγουριά των δέντρων και των άστρων και των αδελφών του.

Αθήνα 1945-1947

Κομμός

2009-07-13T16:52:00.016+03:00

ΚΑΔΜΟΣ
Γιε μου, τα μάτια σου βασίλεψαν.
Παιδί του παιδιού μου, στήριγμα του σπιτιού.
Ατρόμητος ήσουν στην πόλη.
Ήσουν εσύ ο τιμωρός. η κορμοστασιά σου φόβιζε
τους υβριστές των γηρατειών μου.
Κι εγώ τώρα, χωρίς τιμές κι εξόριστος.
ο μέγας Κάδμος, που φύτεψα το γένος των Θηβαίων
και θέρισα τους πιο όμορφους καρπούς.

Αγαπημένε μου. κι ας πέθανες εσύ,
εγώ το πιο λατρεμένο μου κομμάτι θα σε λογαριάζω.
Τέκνο μου, το χέρι σου δε θ’ αγγίξει πια
αυτό μου το πρόσωπο.
Δε θα βάλεις στην αγκαλιά σου πια
τον πατέρα της μάνας σου παιδί μου.
Δε θα σ’ ακούω ποτέ να λες:
«Ποιος σε αδικεί παππού; Ποιος σε ατιμάζει;
Ποιος ταράζει την καρδιά σου; Ποιος είναι που σε λυπεί;
Πες μου πατέρα, τον άδικο να τιμωρήσω».

Και τώρα τρισάθλιος εγώ, δύστυχος εσύ,
βαριόμοιρη η μάνα σου, δύστυχες οι αδελφές της.
Όποιος θεούς περιφρονεί
το θάνατο αυτό να δει και ας πιστέψει.

ΧΟΡΟΣ
Πονώ μαζί με σένα κι εγώ βασιλιά.
Άξια η τιμωρία του υβριστή, μα πένθιμη για σένα.

ΑΓΑΥΗ
Δες με πατέρα, αλλού με πήγε η προτινή ζωή μου.
΄Ωι, τα χέρια μου εμόλυνα μονάχη μου.
Με τι χέρια ευλαβικά να σε σφίξω στο στέρνο μου;
Με ποια χέρια να σε κηδέψω τέκνο μου;

Πώς να σε κλάψω γιέ μου;
Πώς ν’ ασπαστώ όλα τα μέλη σου ψυχή μου;
Τη σάρκα που ανάθρεψα στα σπλάχνα μου,
πώς να προσκυνήσω;
Άχ, κακό το ριζικό σου παιδί μου!

Βοήθα με γέροντα, να ταιριάξουμε σωστά
το κεφάλι και τ’ άλλα κομμάτια του κορμιού του!
Ώι, λατρεμένο μου πρόσωπο, τρυφερό μου στόμα.
Με τί πέπλο να καλύψω τα μέλη σου;

Αχ! κομμάτια το σώμα σου, πλημμυρισμένο στο αίμα.
Ας είναι το πέπλο αυτό, το νεκρικό, σαν σάβανο.

Με αφορμή μια εικόνα από το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού της Θεσσαλονίκης.
Ο κομμός από τις Βάκχες του Ευριπίδη σε μετάφραση του φίλου Λάζαρου Παπαδόπουλου.

Αν και δεν είμαι οπαδός της Βυζαντινής Τέχνης, εκείνο που με γοητεύει στην εικόνα αυτή είναι οι θρηνούσες γυναικείες μορφές πάνω απ΄ τη Θεοτόκο. Δεν ξέρω τι θεό λάτρευε τούτος ο τεχνίτης, αλλά ζωγράφισε εδώ μια αληθινή σκηνή «βακχείου» ολοφυρμού. Ζωγράφισε τις Βάκχες. Απλές μορφές, δίχως φωτοστέφανα, με ξέπλεκα μαλλιά κι εκείνους τους κόκκινους πέπλους που μοιάζουν σαν ακόμη ματωμένοι από την ολονύχτια τελετή στον Κιθαιρώνα.

Χατζιδάκις ο διεθνής

2009-07-12T22:27:00.002+03:00

Δεν μπορώ να πω ότι τρελάθηκα κιόλας με τη φωνή της κυρίας Maria del Mar Bonet (εκείνο το βιμπράτο της...). Μ’ άρεσε όμως η πρόθεσή της να συμπεριλάβει το τραγούδι σε μια συναυλία με Συμφωνική Ορχήστρα. Και μάλιστα ένα από τα «δύσκολα» τραγούδια του. Δεν ξέρω πότε έγινε η συναυλία, ξέρω όμως ότι όσο περνάει ο καιρός η σημασία του Χατζιδάκι θα μεγαλώνει, κι η απουσία του θα γίνεται πιο αισθητή ακόμη και σε όσους δεν τον γνώρισαν.

Anna Prucnal

2009-07-11T22:10:00.003+03:00

Είναι μια από τις γυναίκες τις ζωής μου!

Την πρωτοάκουσα γύρω στα 19 μου από ένα δίσκο που είχε φέρει ο φίλος μου ο Χρήστος από το Βέλγιο. Αργότερα την είδα και στο σινεμά, σαν ηθοποιό, στο "Sweet Movie" του Macavejev και στην "Πόλη των Γυναικών" του Fellini.

Ανακεφαλαιώνει όλα τα στυλ: την όπερα, το λαϊκό τραγούδι, το καμπαρέ... Πολωνέζα εμιγκρέ στη Γαλλία, στις συναυλίες της πάντα με δύο πιανίστες.

Τραγουδάει με όλα της τα κύτταρα, σε χαϊδεύει και σε γδέρνει, έχει φινέτσα και νταηλίκι. Ταυτόχρονα!

Γι' αυτό σας λέω:
Κάτω οι κρυόκωλοι/ες κι οι ανοργασμικοί/ές (που παριστάνουν τους καλλιτέχνες).

Στο βιντεάκι τραγουδάει "Τα παιδιά κάτω στον κάμπο" σε μετάφραση Παζολίνι. Το περίεργο είναι ότι ο Χατζιδάκις, όταν τον είχα ρωτήσει έκανε πως δεν την ήξερε. Περίεργο μου φάνηκε. Ίσως κάτι να συνέβαινε...

Ακούστε την και αναζητήστε τους δίσκους της. Εκτός από την ψυχή θα καταλάβετε και τι σημαίνει μαστοριά στο τραγούδι.

Η Prucnal εβδομηνταρίζει όπου νά ΄ναι. Σαν το καλό κρασί, θα βαθύνει το χρώμα αλλά ξύδι δεν θα γίνει ποτέ!

ΣΗΜ. Αν την ακούγατε πίνοντας και τίποτα, θα ήταν το τέλειο. Συνιστώ -και λόγω της περιστάσεως- βόντκα Zubrowka, ένα πολωνέζικο αριστούργημα -καθόλου ακριβή, λίγο δυσεύρετη- που είναι αρωματισμένη με Hierochloe odorata, το χορτάρι που τρώνε οι βίσωνες. Ταιριάζει με Chopin και ο,τιδήποτε ερωτικό. Μη διανοηθείτε να την ανακατέψετε με τίποτα (μετά βίας πάγο).

Duane Michals - The Adventures of Constantine Cavafy

2009-07-10T22:38:00.001+03:00

Ο ΔΕΜΕΝΟΣ ΩΜΟΣ

Είπε που χτύπησε σε τοίχον ή που έπεσε.
Μα πιθανόν η αιτία νά ‘ταν άλλη
του πληγωμένου και δεμένου ώμου.

Με μια κομμάτι βίαιη κίνησιν,
απ’ ένα ράφι για να κατεβάσει κάτι
φωτογραφίες που ήθελε να δει από κοντά,
λύθηκεν ο επίδεσμος κι έτρεξε λίγο αίμα.

Ξανάδεσα τον ώμο, και στο δέσιμο
αργούσα κάπως. γιατί δεν πονούσε,
και μ’ άρεζε να βλέπω το αίμα. Πράγμα
του έρωτός μου το αίμα εκείνον ήταν.

Σαν έφυγε ηύρα στην καρέγλα εμπρός,
ένα κουρέλι ματωμένο, απ’ τα πανιά,
κουρέλι που έμοιαζε για τα σκουπίδια κατ’ ευθείαν.
και που στα χείλη μου το πήρα εγώ,
και που το φύλαξα ώρα πολλή –
το αίμα του έρωτος στα χείλη μου επάνω.

ΤΟ ΔΙΠΛΑΝΟ ΤΡΑΠΕΖΙ

Θά ‘ναι μόλις είκοσι δυο ετών.
Κι όμως εγώ είμαι βέβαιος που, σχεδόν τα ίσα
χρόνια πρωτύτερα, το ίδιο σώμα αυτό το απήλαυσα.

Δεν είναι διόλου έξαψις ερωτισμού.
Και μοναχά προ ολίγου μπήκα στο καζίνο.
δεν είχα ούτε ώρα για να πιω πολύ.
Το ίδιο σώμα εγώ το απήλαυσα.

Κι αν δεν θυμούμαι, που – ένα ξέχασμά μου δεν σημαίνει.

Α τώρα, να, που κάθησε στο διπλανό τραπέζι
γνωρίζω κάθε κίνηση που κάμνει – κι απ’ τα ρούχα κάτω
γυμνά τα’ αγαπημένα μέλη ξαναβλέπω.

ΜΕΡΕΣ ΤΟΥ 1908

Τον χρόνο εκείνον βρέθηκε χωρίς δουλειά.
και συνεπώς ζούσεν απ’ τα χαρτιά,
από το τάβλι, και τα δανεικά.

Μια θέσις, τριώ λιρών τον μήνα, σε μικρό
χαρτοπωλείον του είχε προσφερθεί.
Μα την αρνήθηκε, χωρίς κανένα δισταγμό.
Δεν έκανε. Δεν ήτανε μισθός γι’ αυτόν,
νέον με γράμματ’ αρκετά, και είκοσι πέντ’ ετών.

Δυο, τρία σελίνια την ημέρα κέρδιζε, δεν κέρδιζε.
Από χαρτιά και τάβλι τι να βγάλει το παιδί,
στα καφενεία της σειράς του, τα λαϊκά,
όσο κι αν έπαιζ’ έξυπνα, όσο κι αν διάλεγε κουτούς.
Τα δανεικά, αυτά δα ήσαν κ’ ήσαν.
Σπάνια το τάληρο εύρισκε, το πιο συχνά μισό,
κάποτε ξέπεφτε και στο σελίνι.

Καμιά εβδομάδα, ενίοτε πιο πολύ,
σαν γλύτωνεν απ’ το φρικτό ξενύχτι,
δροσίζονταν στα μπάνια, στο κολύμβι το πρωί.

Τα ρούχα του είχαν ένα χάλι τρομερό.
Μια φορεσιά την ίδια πάντοτ’ έβαζε, μια φορεσιά
πολύ ξεθωριασμένη κανελιά.

Α μέρες του καλοκαιριού του εννιακόσια οκτώ,
απ’ το είδωμά σας, καλαισθητικά,
έλειψ’ η κανελιά ξεθωριασμένη φορεσιά.

Το είδωμά σας τον εφύλαξε
όταν που τά ‘βγαζε, που τά ‘ριχνε από πάνω του,
τ’ ανάξια ρούχα, και τα μπαλωμένα εσώρουχα.
Κ’ έμενε ολόγυμνος. άψογα ωραίος. ένα θαύμα.
Αχτένιστα, ανασηκωμένα τα μαλλιά του.
τα μέλη του ηλιοκαμένα λίγο
από την γύμνια του πρωϊού στα μπάνια, και στην παραλία.

ΘΥΜΗΣΟΥ, ΣΩΜΑ…

Σώμα, θυμήσου όχι μόνο το πόσο αγαπήθηκες,
όχι μονάχα τα κρεβάτια όπου πλάγιασες,
αλλά κι εκείνες τες επιθυμίες που για σένα
γυάλιζαν μες στα μάτια φανερά,
κ’ ετρέμανε μες στην φωνή – και κάποιο
τυχαίον εμπόδιο τες ματαίωσε.
Τώρα που είναι όλα πια μέσα στο παρελθόν,
μοιάζει σχεδόν και στες επιθυμίες
εκείνες σαν να δόθηκες – πώς γυάλιζαν,
θυμήσου, μες στα μάτια που σε κοίταζαν.
πώς έτρεμαν μες στην φωνή, για σε, θυμήσου, σώμα.

Ο Αμερικανός φωτογράφος Duane Michals δημιούργησε μια σειρά από φωτογραφικές σπουδές πάνω σε ποιήματα του Καβάφη, χρησιμοποιώντας τον ηθοποιό Joel Grey (που έπαιζε τον κομπέρ στο Cabaret) και μερικούς νεαρούς ηθοποιούς.
Εμφανίζει τον ποιητή να ζει τα ποιήματά του στους δρόμους μιας αμερικανικής πόλης.

Ιππόλυτος

2009-07-08T03:45:00.007+03:00

Σελίδες από το πρόγραμμα του Εθνικού Θεάτρου για τα "Επιδαύρια" 1974.

Ευριπίδη: "Ιππόλυτος".

Φαίδρα ή η απόγνωση

2009-07-07T23:35:00.005+03:00

Η Φαίδρα τα κάνει όλα. Εγκαταλείπει τη μητέρα της στον ταύρο, την αδερφή της στη μοναξιά: δεν την ενδιαφέρουν αυτές οι μορφές της αγάπης. Εγκαταλείπει τον τόπο της όπως απαρνιόμαστε τα όνειρά μας. Απαρνιέται το σόι της όπως ξεπουλάμε τις αναμνήσεις μας. Μέσα σ’ αυτόν τον κύκλο όπου η αθωότητα είναι μια αμαρτία, παρίσταται με αηδία σ’ αυτό που θα καταλήξει να γίνει. Η μοίρα της, ιδωμένη απ’ έξω, της προκαλεί τη φρίκη. Δεν την γνωρίζει ακόμα παρά στη μορφή των ξερών επιγραφών πάνω στα τείχη του Λαβυρίνθου: ξεφεύγει, με τη φυγή, από το φρικτό μέλλον της. Παντρεύεται αφηρημένα τον Θησέα, όπως η Αγία Μαρία η Αιγυπτία πλήρωνε με το κορμί της το αντίτιμο των ταξιδιών της. Αφήνει να βουλιάξουν στη Δύση μέσα σε μια καταχνιά από μύθους τα γιγαντιαία σφαγεία εκείνης της Κρητικής Αμερικής. Ξεμπαρκάρει ποτισμένη από τις μυρωδιές του ράντσου και τα φαρμάκια της Αϊτής χωρίς να υποψιάζεται πως κουβαλά μέσα της τη λέπρα που άρπαξε κάτω από έναν φλογερό Τροπικό της καρδιάς. Το θάμβος της στη θέα του Ιππόλυτου είναι θάμπωμα μιας ταξιδιώτισσας που ανακαλύπτει ότι παλινδρόμησε χωρίς να το ξέρει: το προφίλ αυτού του παιδιού της θυμίζει την Κνωσό και το πελέκι το δίκοπο. Το μισεί, το ανασταίνει. Όσο μεγαλώνει τη μάχεται, απωθημένος από το μίσος της, συνηθισμένος να δυσπιστεί από πάντα προς τη γυναίκα, αναγκασμένος, από το κολλέγιο κιόλας, από τις διακοπές της Πρωτοχρονιάς κιόλας, να υπερπηδά τα εμπόδια που του όρθωνε γύρω του η έχθρα μιας μητριάς. Αυτή, ζηλεύει τα βέλη του, με άλλα λόγια τα θύματά του, τους συντρόφους του, με άλλα λόγια τη μοναξιά του. Μέσα σ’ αυτό το παρθένο δάσος που είναι ο τόπος του Ιππόλυτου, έμπηξε άθελά της τους πασσάλους του ανακτόρου του Μίνωα: μέσα από αυτές τις ανάλαφρες τις ομίχλες, χαράζει το μονόδρομο μονοπάτι της Μοίρας. Κάθε στιγμή που περνά δημιουργεί τον Ιππόλυτο. Ο έρωτάς της είναι σίγουρα μία αιμομιξία. Δεν μπορεί να σκοτώσει αυτό το αγόρι χωρίς να διαπράξει ένα είδος παιδοκτονίας. Κατασκευάζει την ομορφιά του, την αγνότητά του, τις αδυναμίες του. Τις αντλεί από τα βάθη του εαυτού της. Απομονώνει την αποκρουστική του αγνότητα για να μπορέσει να τη μισήσει κάτω από τη μορφή μιας ανούσιας παρθένας: απ’ όλα τα κομμάτια σφυρηλατεί την ανύπαρκτη Αρίκη. Μεθάει από τη γεύση του ανέφικτου, του μόνου αλκοόλ που πάντα χρησιμεύει σαν βάση για όλες τις αναμίξεις της δυστυχίας. Μέσα στο κρεβάτι του Θησέα έχει την πικρή απόλαυση να απατά, στην πραγματικότητα αυτόν που αγαπά και στη φαντασία της αυτόν που δεν αγαπά. Είναι μητέρα: έχει παιδιά όπως θα είχε τύψεις. Μέσα στα νοτισμένα από τον πυρετό σεντόνια παρηγοριέται με εξομολογήσεις ψιθυριστές που ανατρέχουν στις ομολογίες των παιδικών χρόνων, που ψελλίζονται στο λαιμό της τροφού. Βυζαίνει τη δυστυχία της: που στο τέλος γίνεται η άθλια θεραπαινίδα της Φαίδρας. Μπροστά στην ψυχρότητα του Ιππόλυτου μιμείται τον ήλιο όταν χτυπά ένα κρύσταλλο: μεταμορφώνεται σε φάσμα. Δεν κατοικεί πια στο σώμα της παρά σαν στην ίδια την κόλασή της. Ξαναπλάθει μέσα στα βάθη του εαυτού της το Λαβύρινθο μέσα στον οποίο αναγκαστικά ξαναβρίσκεται: ο μίτος της Αριάδνης δεν της επιτρέπει πια να βγει απ’ αυτόν αφού τον τυλίγει γύρω από την καρδιά της. Γίνεται χήρα. Μπορεί επιτέλους να κλάψει χωρίς να την ρωτάνε γιατί. Αλλά το μαύρο δεν ταιριάζει σ’ αυτή τη σκοτεινή μορφή: μέμφεται το πένθος της που ξεγελάει τον πόνο της. Απαλλαγμένη απ’ τον Θησέα φέρει την ελπίδα της σαν μια επαίσχυντη μεταθανάτια εγκυμοσύνη. Ασχολείται με την πολιτική για να ξεδώσει ο νους της. Δέχεται την Αντιβασιλεία όπως θ’ άρχιζε να πλέκει ένα σάλι. Η επιστροφή του Θησέα έρχεται πολύ αργά για να την ξαναγυρίσει στον κόσμο των τύπων όπου καταλύει αυτός ο κρατικός άνδρας. Δεν μπορεί να ξαναγυρίσει σ’ αυτόν παρά μόνο μέσ’ από το ρήγμα μίας υπεκφυγής. Εφευρίσκει, μία-μία απόλαυση, το βιασμό για τον οποίο κατηγορεί τον Ιππόλυτο, έτσι που το ψέμα της είναι γι’ αυτήν ένας κορεσμός. Λέει την αλήθεια: έχει υποστεί τις χειρότερες προσβολές. Η απάτη της δεν είναι παρά μια ερμηνεία. Παίρνει φαρμάκι, αφού είναι μιθριδατισμένη ενάντια στον εαυτό της. Η εξαφάνιση του Ιππόλυτου ανοίγει το κενό γύρω της. Ρουφηγμένη απ’ αυτό το κενό καταποντίζεται μέσα στο θάνατο. Εξομολογείται, προτού πεθάνει, για να έχει για μια τελευταία φορά την απόλαυση να μιλήσει για το έγκλημά της. Δίχως ν’ αλλάξει ο τόπος, ξαναβρίσκεται στο οικογενειακό ανάκτορο όπου το σφάλμα είναι μια αθωότητα. Σπρωγμένη από τη συρροή των προγόνων της, γλιστρά μέσα σ’ αυτούς τους διαδρόμους του μετρό, τους γεμάτους από μια μυρωδιά ζώου, όπου τα κουπιά σκίζουν τα λιπαρά νερά της Στυγός, όπου οι γυαλιστερές ράγες δεν προτείνουν άλλο από αυτοκτονία ή αναχώρηση. Βαθιά μέσα στις γαλαρίες της χθόνιας Κρήτης θα τον ξαναβρεί τελικά τον νεαρό άντρα, παραμορφωμένον από τις δαγκωματιές του θηρίου, αφού, για να τον ανταμώσει, θα έχει στη διάθεσή της όλους τους ελιγμούς της αιωνιότητας. Δεν τον έχει ξαναδεί από τη μεγάλη σκηνή της τρίτης πράξης. Εξαιτίας του είναι που έχει πεθάνει. Εξαιτίας της είναι που δεν έχει ζήσει. Δεν της οφείλει άλλο από το θάνατο. Του οφείλει τα τινάγματα μιας ακατάπαυστης αγωνίας. Έχει το δικαίωμα να τον καταστήσει υπεύθυνο για το έγκλημά της, για την ύποπτη αθανασία της στα χείλη των ποιητών που θα τη μεταχειριστούν για να εκφράσουν τις αιμομικτικές βλέψεις τους, όπως μπορεί, ο οδηγός που κείται πάνω στο δρόμο με συντριμμένο κρανίο, να κατηγορήσει το δέντρο πάνω στο οποίο επήγε και χτύπησε. Σαν όλα τα θύματα, υπήρξε ο δήμιός της. Λόγια συγκεκριμένα θα βγουν επιτέλους από τα χείλια της, που η ελπίδα δεν θα τρεμουλιάζει πια. Τι θα πει; Αναμφίβολα ευχαριστώ.

Πλάι σου, στο αεροπλάνο, δεν φοβάμαι πια τον κίνδυνο. Δεν πεθαίνομε παρά μόνοι.

Ποτέ δεν θα νικηθώ. Μόνο η νίκη θα με τσακίσει. Καθώς η κάθε ματαιωμένη ενέδρα με κλείνει μέσα στον έρωτα που στο τέλος θα γίνει ο τάφος μου, θα τελειώσω τη ζωή μου μέσα σ’ ένα μπουντρούμι από νίκες. Μόνη η ήττα, βρίσκει τα κλειδιά, ανοίγει τις πόρτες. Για να προλάβει τον δραπέτη, ο θάνατος, αναγκαστικά κινητοποιείται, χάνοντας εκείνη την ακαμψία που μας κάνει και τον αναγνωρίζομε σαν το σκληρό αντίστροφο της ζωής. Μας δίνει το τέλος ενός κύκνου χτυπημένου πάνω στο πέταγμά του, του Αχιλλέα που δεν γνωρίζομε ποια σκοτεινή Κρίση άδραξε από τα μαλλιά. Όμοια με τη γυναίκα που έσκασε μέσα στο διάδρομο του σπιτιού της στην Πομπηία, ο θάνατος δεν κάνει τίποτε άλλο από το να προεκτείνει , στον άλλο κόσμο, τους διαδρόμους της φυγής. Ο δικός μου ο θάνατος θα ‘ναι από πέτρα. Γνωρίζω τα περάσματα, τις γέφυρες που σηκώνονται, τις παγίδες, όλες τις καταχθόνιες σήραγγες της Μοίρας. Δεν μπορεί να χαθώ μέσα σ’ αυτά. Για να με σκοτώσει, ο θάνατος, θα χρειαστεί τη συνενοχή μου.

Έχεις προσέξει ότι οι εκτελεσμένοι σωριάζονται, πέφτουν στα γόνατα; Χαλαροί, σε πείσμα των σκοινιών τους, λυγίζουν σαν να λιγοθυμούνε εκ των υστέρων. Κάνουνε σαν κι εμένα. Λατρεύουν το θάνατό τους.

Δεν υπάρχει δυστυχισμένος έρωτας: δεν κατέχομε παρά εκείνο που δεν κατέχομε. Δεν υπάρχει έρωτας ευτυχισμένος: αυτό που κατέχομε δεν το κατέχομε πια.

Τίποτα δεν έχω να φοβηθώ. Έχω φθάσει στον πάτο. Δεν μπορώ να πέσω πιο χαμηλά από την καρδιά σου.

(Marguerite Yourcenar "ΦΩΤΙΕΣ", μετάφραση Ιωάννας Δ. Χατζηνικολή, εκδ. Χατζηνικολή, 1984)

Cabinet de curiosites 5

2009-07-06T11:06:00.002+03:00

προσανατολιστείτε...

Cabinet de curiosites 4

2009-07-04T22:37:00.001+03:00

Αλλάζουν οι εποχές, αλλάζουν και τα μέσα. Στην ψηφιακή εποχή το πινέλο είναι ψηφιακό και η παλέτα περιλαμβάνει μερικά εκατομμύρια χρώματα, σε απόδοση υψηλής ευκρίνειας φυσικά. Αυτό που δεν αλλάζει ίσως είναι η πηγή του ονείρου και του εφιάλτη, που αναβλύζει κάπου εκεί βαθιά στο υποσυνείδητο και ποτίζει χιλιάδες χρόνια τώρα την Τέχνη.

Γεννημένος το 1958 από Άγγλο προτεστάντη πατέρα και καθολική Ιρλανδή μητέρα (και παντρεμένος με Γιαπωνέζα) ο Καναδός Ray Caesar ζωγραφίζει στον υπολογιστή με τα προγράμματα Maya και Nonuniform. Αν ζούσε στον 18ο αιώνα θα ζωγράφιζε στο μουσαμά, αλλά η θεματογραφία του θα ήταν περίπου η ίδια: η ζαχαρένια και ρόδινη κοριτσίστικη σάρκα. Δίκαια λοιπόν έχει χαρακτηριστεί σαν digital rococo μια και (τηρουμένων των αναλογιών) επαναφέρει την ουσία της αισθητικής ενός Boucher στον 21ο αιώνα. Τα σχεδόν διαφανή κι επικίνδυνα supergirls του μοιάζουν σαν να βγήκαν μόλις από ένα πάρτυ της Μαρίας Αντουανέτας, φορώντας τη σκούφια της catwoman σ' έναν παράξενο hi-tech σουρεαλιστικό περίγυρο.

Για περισσότερα επισκεφτείτε την ιστοσελίδα του ζωγράφου, http://www.raycaesar.com/.

Demetrio Stratos

2009-07-03T23:43:00.003+03:00

Τον περασμένο μήνα συμπληρώθηκαν 30 χρόνια από το θάνατο του Demetrio Stratos. Ενός ακόμα σπουδαίου Έλληνα της διασποράς που ελάχιστοι δυστυχώς τον γνωρίζουν στην Ελλάδα, ενώ στο εξωτερικό θεωρείται ένας θρύλος της φωνητικής μουσικής.

Ποιος ήταν όμως ο Stratos;
Γεννημένος το 1945 στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου από Έλληνες γονείς, ο Ευστράτιος Δημητρίου (αυτό ήταν το πραγματικό του όνομα), πήγε σε αγγλικό σχολείο και μελέτησε πιάνο και ακορντεόν στο Εθνικό Ωδείο. Στα τέλη της δεκαετίας του 50, λόγω των πολιτικών ταραχών, οι Δημητρίου φεύγουν από την Αίγυπτο και εγκαθίστανται αρχικά στη Λευκωσία και το 1962 στο Μιλάνο όπου ο Στράτος εγγράφεται μεν στην Αρχιτεκτονική αλλά ασχολείται με τη Μουσική. Εργάζεται σαν μουσικός και αργότερα σαν τραγουδιστής.
Έτσι αρχίζει μια σύντομη αλλά θεαματική καριέρα, που θα τον κάνει διάσημο στο χώρο της προοδευτικής ροκ (με το συγκρότημα Area) αλλά κυρίως στο χώρο της πειραματικής μουσικής που εκείνη ακριβώς την εποχή βρίσκεται στην ακμή της. Οι εθνομουσικολογικές του έρευνες, οι προσωπικές του εμπειρίες και μνήμες και η απίστευτη φωνητική του ικανότητα και τεχνική, θα τον φέρουν σ’ επαφή με τη μουσική και τη γενικότερη καλλιτεχνική πρωτοπορία της εποχής του (τον John Cage, τον Merce Cunningham, τον Andy Warhol, μεταξύ άλλων)
. Ο Demetrio Stratos ασχολήθηκε επιστημονικά και καλλιτεχνικά με τη σχέση ψυχής-φωνής-γλώσσας «θεωρώντας την εξερεύνηση των φωνητικών δυνατοτήτων σαν μέσο ψυχολογικής και πολιτικής απελευθέρωσης» (διαβάστε το πολύ καλό άρθρο στην Wikipedia). Η σύντομη αλλά γόνιμη ζωή του, τελείωσε στα 34 χρόνια του στη Νέα Υόρκη το 1979, μετά από μια πολύ επιθετική μορφή λευχαιμίας. Οι έρευνές του και οι ηχογραφήσεις του δεν έπαψαν να αποτελούν αντικείμενο μελέτης ενώ στη μνήμη του οργανώνονται εκδηλώσεις και δίνονται βραβεία που έχουν θεσπιστεί με τα’ όνομά του (Diamanda Galas 2005, Meredith Monk 2007, Fred Frith 2008).

Δείτε στο Youtube τις αναρτήσεις για τον Demetrio Stratos και ιδιαίτερα την Flautofonie.

...ποδοσφαιρικά

2009-07-02T22:08:00.007+03:00

Δεν χαίρομαι καθόλου που επιβεβαιώνονται όσα χρόνια τώρα φωνάζω urbi et orbi περί αλητείας στο ποδόσφαιρο. Και δεν εννοώ μόνο την "οπαδική" αλητεία αλλά -κυρίως- την υψηλά ιστάμενη. Να λοιπόν που τα ίδια γράφονται πλέον από τους πιο επίσημους κονδυλοφόρους (Mont Blanc φαντάζομαι), τεκμηριωμένα, με αριθμούς και αποδείξεις. Αυτονόητα όλα αυτά, θα μου πείτε. Ναι αλλά για ποιούς; Για μια μερίδα γραφικών όπως εγώ, που συνήθως τα επιχειρήματά μου ακούγονται βερεσέ. Έφτασα να διακηρύσσω ότι ακόμη και όσοι απλώς βλέπουν ποδόσφαιρο στην τηλεόραση, συνεισφέρουν με τον τρόπο τους στην ενθάρρυνση του φαινομένου, άρα ενοχοποιούνται και αυτοί για συνέργεια σε ...σύσταση και συμμορία.

Βέβαια, τα ίδια και χειρότερα συμβαίνουν και στον λεγόμενο "κλασικό" αθλητισμό που μέχρι πριν λίγα χρόνια εθεωρείτο περίπου ως η συνέχεια του Παρθενώνα, μέχρι που αποκαλύφθηκε κι αυτός. Η δίψα για χρήμα και εξουσία βρίσκεται παντού, γιατί θα έλειπε απ' τον αθλητισμό;

Αντιγράφω το σχετικό άρθρο της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ (2 Ιουλίου 2009)

Πρωταθλητής ξεπλύματος το ποδόσφαιρο

Εκθεση του ΟΟΣΑ εξηγεί γιατί αποτελεί το πλέον ελκυστικό άθλημα για... εγκληματίες

Σε «πλυντήριο» μαύρου χρήματος έχει εξελιχθεί τα τελευταία χρόνια το ποδόσφαιρο, με τα τεράστια ποσά που επενδύονται σε αυτό να συνδέονται ενίοτε με εγκληματική δραστηριότητα. Τη διαπίστωση αυτή κάνει η ομάδα εργασίας του ΟΟΣΑ για το ξέπλυμα βρώμικου χρήματος (FATF), η οποία σε έρευνα που έδωσε χθες στη δημοσιότητα επιχειρεί να καθορίσει τους λόγους για τους οποίους το δημοφιλέστερο άθλημα στον κόσμο καθίσταται και το πλέον ελκυστικό για τους εγκληματίες.
Σύμφωνα με την έρευνα, ο τομέας του αθλητισμού αναλογεί στο 0,5%-3% του ΑΕΠ της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Ο λόγος αυτός είναι ένας εκ των οποίων το ποδόσφαιρο είναι «προφανής υποψήφιος» αποδέκτης βρώμικου χρήματος, ως άθλημα με εκατομμύρια παίκτες αλλά και φιλάθλους (υπενθυμίζεται ότι τους αγώνες του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 2006, παρακολούθησαν περισσότεροι από 1 δισεκατομμύρια θεατές, αριθμός που αντιστοιχεί στο 15% του παγκόσμιου πληθυσμού).
Την ευάλωτη θέση του αποδίδει η FATF σε πληθώρα παραγόντων, οι οποίοι συνοψίζονται σε τρεις τομείς: τη δομή, τα οικονομικά και την «κουλτούρα».
Από πλευράς δομής, η πρόσβαση στην αγορά ποδοσφαίρου είναι εύκολη, με οπαδούς και παράγοντες κάθε κοινωνικής κατηγορίας και βαθμού... νομιμότητας να συχνάζουν στα ίδια μέρη. Τα δίκτυα των μετόχων είναι πολύπλοκα και αδιαφανή, υπάρχει έλλειψη επαγγελματισμού στη διοίκηση και μεγάλες διαφορές στη νομική δομή των εκάστοτε συλλόγων.
Παράλληλα, στο άθλημα αυτό διακινούνται τεράστια ποσά και διακυβεύονται αντίστοιχου μεγέθους συμφέροντα. Τα ποσά, σύμφωνα με την έρευνα, είναι παράλογα, την ώρα που τα αποτελέσματα των συναλλαγών είναι μη προβλέψιμα. Στο μεταξύ, παρά την τεράστια ανάπτυξη του κλάδου στο σύνολό του, πολλοί σύλλογοι βρίσκονται σε κακή οικονομική κατάσταση, κάτι που, επομένως, τους καθιστά δυνάμει πρόθυμους αποδέκτες κεφαλαίων από ύποπτες πηγές.
Σε ό,τι αφορά την «κουλτούρα» του αθλήματος, η έκθεση κάνει μνεία στην κοινωνικά ευάλωτη θέση ορισμένων παικτών, ιδίως νεαρής ηλικίας, οι οποίοι γίνονται εύκολα στόχος χειραγώγησης. Ταυτόχρονα, επισημαίνεται η απροθυμία του κοινού να διαλύσει αυταπάτες περί «αθωότητας» του αθλήματος, καθώς και το κοινωνικό κύρος του ποδοσφαίρου, το οποίο επιζητούν μεταξύ άλλων πολλοί εγκληματίες. Αυτό το κοινωνικό κύρος χαρακτηρίζει η έκθεση με τον όρο «μη υλικές απολαβές», καθώς προσφέρει την επιθυμητή νομιμοφάνεια και κοινωνική αναγνώριση εκτός υποκόσμου.

Μηδείς ακαλλιτέχνητος εισίτω

2009-07-01T22:46:00.002+03:00

Τις τελευταίες μέρες κυκλοφορεί στο Διαδίκτυο ένα powerpoint με τίτλο «Μηδείς αγεωμέτρητος εισίτω», που το έλαβα, βέβαια, κι εγώ. Επειδή λοιπόν έχω ασχοληθεί λιγάκι με τέτοια ζητήματα (εικαστικών), σκέφτηκα να σας το σχολιάσω, καταναλώνοντας λίγο από τον πολύτιμο χρόνο σας.

Ο ζωγράφος, όπως και ο μουσικοσυνθέτης αλλά και κάθε καλλιτέχνης εν τέλει, ξεκινάει τη δημιουργία ενός έργου εμφορούμενος κατά το έλασσον από την λεγόμενη «έμπνευση» (που είναι θέμα για άλλη συζήτηση) και κατά το μείζον από την γνώση της τεχνικής που διαθέτει. Η εμπειρία χιλιετηρίδων και η παράδοσή της από γενιά σε γενιά δημιούργησε κανόνες που αποτελούν την εργαλειοθήκη για το «χτίσιμο» ενός έργου τέχνης. Από 'κεί ξεκινούν οι πάντες. Ύστερα ο καθένας, ανάλογα με την εποχή και την ιδιοσυγκρασία του, δίνει στο έργο την ιδιαιτερότητα που θα αποτελέσει και την προσωπική του σφραγίδα. Οι μεγάλοι καλλιτέχνες της Ιστορίας είναι εκείνοι που δημιούργησαν νέους κανόνες, υπερβαίνοντας αλλά μη αγνοώντας τους παλιούς.

Από την Προϊστορία ήδη, αν κρίνουμε από τις αριστουργηματικές βραχογραφίες των Πυρηναίων και της Σαχάρας, αρχίζουν να απασχολούν τον καλλιτέχνη θέματα σχετικά με την ισορροπία του έργου, την κίνηση, την προοπτική κτλ.
Φαίνεται όμως ότι η πρώτη φορά που τίθενται συνειδητά και οργανωμένα τέτοια ζητήματα και μάλιστα με τρόπο που δεν αμφισβητήθηκε για αιώνες, είναι ο περίφημος «Κανών» του Πολυκλείτου. Μπαίνω στον πειρασμό να σας αναφέρω ότι ο Πολύκλειτος και ο Φειδίας είναι οι δυο διασημότεροι μαθητές του ξακουστού γλύπτη Αγελάδα από το Άργος. Είναι αυτοί που δημιούργησαν τον λεγόμενο «Αυστηρό Ρυθμό», με τα αιώνια και φωτοβόλα αριστουργήματά τους που κατηύγασαν τον Χρυσό Αιώνα.

«Κανών» ονομαζόταν το σχετικό σύγγραμμα του Πολυκλείτου και αποτυπώθηκε στον υπέροχο «Δορυφόρο του, ο οποίος δυστυχώς, σώθηκε μόνο μέσα από τα ρωμαϊκά αντίγραφά του. Ο Πολύκλειτος λοιπόν, μελετώντας το σώμα νεαρών αθλητών, καταλήγει σε πολύπλοκα μαθηματικά συμπεράσματα για τις σωστές αναλογίες του ανδρικού σώματος, που μέχρι και σήμερα θεωρούνται ιδανικές και συνοψίζουν το «καλός κ'αγαθός» (καλλονή-ανδρεία-σεμνότης). Για παράδειγμα, μεταξύ άλλων, ο Πολύκλειτος λέει ότι το ύψος του προσώπου και το ύψος της κεφαλής πρέπει να είναι ίσα με το 1/10 και το 1/8 του συνολικού ύψους του σώματος αντιστοίχως, το δε άθροισμα των υψών τραχήλου και κεφαλής να ισούται με το 1/6 του αναστήματος.

Στη ζωγραφική τώρα, ο καλλιτέχνης χρησιμοποιεί νοητούς άξονες για να προσδώσει ισορροπία στο έργο, να δημιουργήσει κορυφώσεις, όγκους, επιφάνειες, να εστιάσει την προσοχή κτλ. Με την έννοια αυτή και δεδομένου του ότι όπως λέει ο Αριστοτέλης, «το σημείο όταν κινηθεί παράγει γραμμή και η γραμμή όταν κινηθεί παράγει επιφάνεια» («Περί ψυχής»), όταν αυτοί οι άξονες εντοπίζονται, φυσικό είναι να δημιουργούν γεωμετρικά σχήματα. Ειδικά μετά τις μελέτες του Bruneleschi και του Alberti για την προοπτική, οι πίνακες θα αναλύονταν με πλήθος αξόνων που θα δημιουργούσαν περίπλοκα σχήματα. Από εκεί κι ύστερα αρχίζει η παραφιλολογία και ο δήθεν μυστικισμός. (Ο αληθινός μυστικισμός μπορεί να αναζητηθεί αλλού).

Για την περίφημη νωπογραφία (fresco) του Raffaello μπορείτε να διαβάσετε στην wikipedia: http://en.wikipedia.org/wiki/The_School_of_Athens. Το δικό μου (μορφολογικό) σχόλιο είναι ότι ο ζωγράφος, έχοντας να διαχειριστεί μια πολύ μεγάλη επιφάνεια (5m x 7.70m), κάνει μια εξαιρετική κατανομή του θέματος.
Θα παρατηρήσετε π.χ. ότι οι μορφές στ’ αριστερά είναι πιο απλωμένες, υπάρχει δε και η βάση ενός κίονα που χρησιμεύει σαν αναλόγιο στον Επίκουρο (αλήθεια, τίνος χέρια είναι στους ώμους του;) Αυτό προφανώς συμβαίνει επειδή ο Raffaello έχει να λύσει το πρόβλημα της πόρτας που βρίσκεται εκεί από κάτω και χαλάει τη συμμετρία. Για τον ίδιο λόγο, θα παρατηρήσετε ότι από τις μετώπες που έχουν ζωγραφιστεί κάτω από το έργο, η τελευταία δεξιά είναι μεγαλύτερη, για να ισορροπήσει την άλλη μεριά του τοίχου. Δείτε επίσης τις αλλεπάλληλες διακοπτόμενες Στοές (!) κάτω από τις οποίες γίνεται η σύναξη των σοφών, για να μπορεί να δικαιολογηθεί ο φωτισμός, όντας σ’ έναν …ημιυπαίθριο χώρο. Επιπλέον, οι αψιδωτές αυτές στοές εκμεταλλεύονται και συνεχίζουν προοπτικά το ημικυκλικό σχήμα της οροφής. Η μορφή του Διογένη καλύπτει με ωραίο τρόπο τα σκαλοπάτια μπροστά κι έτσι αποφεύγεται μία γραμμικότητα που μάλλον δεν επιθυμούσε ο καλλιτέχνης. Θα μπορούσαμε να μιλάμε για ώρες αναλύοντας τα επιμέρους στοιχεία, τα πως και τα γιατί (πόσο μάλλον αν είχαμε κι έναν ειδικό). Όσο για τους συμβολισμούς (αν θελήσει κανείς να επεκταθεί) ένα μόνο θα σας πω: πάνω αριστερά και δεξιά, βρίσκονται η Αθηνά και ο Απόλλων, δηλαδή οι δυο δικαστές του Αρείου Πάγου στην (πατριαρχική) Αισχυλική Ορέστεια. Και μόνο αυτή ως επιλογή θα μπορούσε να αποτελέσει ολόκληρο κεφάλαιο σ' ένα πολυσέλιδο βιβλίο ανάλυσης του έργου….

Η «Σχολή των Αθηνών» είναι ένα από τα βασικά τεκμήρια της λατρείας της Αναγέννησης για το κλασσικό Ελληνικό Πνεύμα (και όχι μόνο). Επισημαίνω τη φιλαρέσκεια με την οποία ταυτίζει ο Ραφαήλ σύγχρονά του πρόσωπα με αρχαίους Έλληνες (τον εαυτό του με τον Απελλή!) Αυτός είναι κυρίως ο λόγος (πέρα από την καλλιτεχνική του αξία) που κάνει το έργο εμβληματικό για την Ευρωπαϊκή Ιστορία.

Όσο για τα υπόλοιπα περί «κρυφής γεωμετρίας» όπως και για πολλά απ’ αυτά που βγάζουν στο Διαδίκτυο διάφοροι φωστήρες (ιερές γεωγραφίες, τρίγωνα με τα μαντεία κ.τ.λ.), να …κρατάτε και μικρά καλάθια!

Εικόνες:
Ο Δορυφόρος του Πολυκλείτου (εκδοχή του Μουσείου της Minneapolis).
Μελέτη αξόνων-εγεγραμμένων σχημάτων από γοτθικό χειρόγραφο.
H Pieta του van der Weyden και η ανάλυσή της.
Van der Weyden: Τα Eπτά Μυστήρια, ανάλυση
Μελέτη με άξονες του Picasso για την Guernica.

Διήγημα

2009-01-26T20:39:00.004+02:00

Άλλο ένα ανέκδοτο διήγημα του Νίκου Ξένιου. Είναι φανερό πως εξερευνά νέους δρόμους, αλλά πάντα μ' αυτή τη μοναδική ατμόσφαιρα που κάνει τα γραπτά του τόσο ξεχωριστά. Τι κρίμα να μην είναι τυπωμένα! Βλέπετε οι εκδότες περί άλλα τυρβάζουν -τι να τα λέμε τώρα! Έτσι -προς το παρόν ελπίζω- το ARTION θα έχει την αποκλειστικότητα.

ΚΟΚΚΙΝΟ ΑΛΑΡΜ ΣΤΗΝ ΙΩΛΚΟ

Στην εξοχή ο ύπνος είναι βαρύς. Εκείνο το βράδυ όμως είδα εφιάλτη. Περπατώντας με τα πολλά του ποδαράκια ήλθε ο ήρωας της Μεταμόρφωσης του Κάφκα στον ύπνο μου και με τη δική του φωνή μούδωσε να καταλάβω. Όλος ο ανθρώπινος πολιτισμός προέκταση του χεριού. Του χεριού και όχι του ποδιού. Ήξερα πως είναι εφιάλτης, αλλά με μιαν αντίληψη, σαν να είχα πάρει ναρκωτικά. Ίσως το γεύμα που ο Γκριγκόρι Σάμσα ζητούσε να του παραθέσω νάταν αρκετό για να με αλυσοδέσουν, κι ας τον είχα απομονώσει σ’ένα σταύλο της Ιωλκού, έξω από το Βόλο. Το χέρι διαφοροποιεί τον άνθρωπο από το ζώο, καθορίζει την κατασκευή των εργαλείων του, το ποιόν της διατροφής του, συνέχισε να λέει ο Γκριγκόρι σπώντας θραύσματα τις λέξεις. Κι έχανε τη στερεότητά της η φράση σαν παξιμάδι μουλιασμένο, υγραινόταν το σιχαμένο αυτό ηχείο ανατριχιάζοντας ταυτόχρονα σύσσωμο κι αποκαλύπτοντας τον εσωτερικό κοιλιακό του χώρο, τόσο τρωτό και συνάμα τόσο μυώδη.
Ο σκαθαροζούμης με κοιτούσε με απέχθεια. Μέσα από τους απερίγραπτους βόθρους και τα κανάλια των πόλεων είχε περάσει στα αστικά σαλόνια της λογοτεχνίας και μετά είχε ξαναγυρίσει στο φυσικό του περιβάλλον. Προσκρούοντας, ένα αιώνα τώρα, σε αιχμηρά αντικείμενα έχανε κομμάτια του κριτσανιστού του κορμιού από δω κι από κει. Σίχαμα! Όμως θεραπευόταν κάθε πληγή του με μια ταχύτητα πρωτοφανή. Το τι έτρωγε να μην το θίξω καλύτερα. Οι γαστριμαργικές μου συνήθειες των τελευταίων εκατό χρόνων...προσπαθούσε να μου πει, αλλά εγώ δεν τον άφηνα, γιατί όπως και να το κάνουμε είχα συνηθίσει το πρωϊνό μου να είναι απολαυστικό, να τέρπει τον ουρανίσκο, κι αυτός ήταν τόσο, τόσο...πώς να το πω;
Για όσην ώρα τον κρατούσα εκεί απέναντί μου, ούτε δευτερόλεπτο δεν μου πέρασε πως πρόκειται για ήρωα του Μπάροουζ ή του Κάφκα, και τι να λέμε τώρα, ποιος δεν τάχει σκεφτεί αυτά, ουδεμία σχέση με το είδος του, που ως γνωστόν επιβιώνει στις πιο αντίξοες συνθήκες. Δεν είχα φροντίσει, όπως θάκανε κάθε καλός οικοδεσπότης, να προμηθευτώ τα κατάλληλα για την περίπτωσή του εδέσματα. Μέσα σε μισή ώρα μου είχε παραθέσει ένα κατάλογο τέτοιων εδεσμάτων, γιατί όσο θα καταβρόχθιζα βουλιμικά το δικό μου πρόγευμα αυτός δεν θα ζήλευε ούτε θα πεινούσε. Θα πρέπει νάτρωγε μόνο χόρτα, άν είναι δυνατόν. Έπαιζε βιολί με μια κεραία του πάνω στις διάφανες καφετιές φτερούγες του και τραγουδούσε: «La cucaracha, la cucaracha…» Η λογική του εφιάλτη. Πρασινάδες και πράσινα άλογα. Και χόρτα. Εκτός ορίων πολιτισμού.
Πώς άντεξα τις διηγήσεις του για την Πράγα στην εποχή της αποθέωσης της γραφειοκρατίας, διαδηλώσεις, χέρια με κλόμπς, και να λέει οι ολοκληρωτικές κυβερνήσεις είχαν προβλέψει για μας. Μόνο τα κλίματα των περιοχών όπου έστελναν τους πολιτικούς εξορίστους δεν μας ευνοούσαν. Τον κοιτούσα με βδελυγμία αλλ’ αυτό κατά περίεργο τρόπο δεν τον προσέβαλλε, όπως δεν τον προσέβαλλε η αντίδραση της ίδιας του της μάνας τότε. Πιάνοντας τη σκέψη μου σχολίασε Τι ξέρουν οι επαρχιώτες από υγρασία; Άλλο να μου το λέει και άλλο να το βλέπω το κλίμα σ’αυτή τη σκοτεινή πολιτεία, τριάντα χρόνια αργότερα στο υπέδαφος του Βερολίνου και στο δίκτυο υπονόμων του Παρισιού κι έπειτα εδώ κάτω, στη Μεσόγειο. Μα εγώ είχα κολλήσει στην απορία πώς της βάσταξε της μάνας του να του φερθεί έτσι. Παιδί της ήσουν στο κάτω κάτω!
Ξάφνου έστρεψε όλο το κορμί του του αστακού κινώντας ταυτόχρονα όλα τα ποδαράκια προς τα πίσω και τεντώνοντας τις κεραίες του. Με κοίταξε πλάγια Ό,τι πετάξεις πέταξες, κι έκανε στο χώρο τον ήχο που κάνει ένα πουλί μέσα σε στενόχωρο κλουβί που φοβάται μην πιαστούν τα νύχια του και κρεμαστεί στα κάγκελα, έπειτα κατρακύλησε με εκπληκτική ταχύτητα στην οροφή κι άρχισε από ψηλά να πλέκει εγκώμια για τους οχετούς και τις σωληνώσεις. Το μικρό δωμάτιο που χρησίμευε σαν σταύλος αντήχησε από τα λόγια του όπως μου τα εκσφενδόνιζε από ψηλά, κοιτώντας με ανάποδα: Ό,τι πετάξεις πέταξες πετάνε τα πιο σημαντικά! βιβλία κι εφημερίδες με πρωτοσέλιδα το κόκκινο μελάνι το πετάνε το κόκκινο. Το κόκκινο! στρίγκλισε φουρφουρίζοντας τις προτιμήσεις του, ενώ στριμωχνόταν και χωρούσε το καφετί ελαστικό κορμί στη χαραμάδα πάνω από τον εξαεριστήρα και πάει, έγινε άφαντος.

Ξυπνώντας από τον εφιάλτη με το αρθρόποδο σκέφτηκα δεν είναι θέμα ύπαρξης ή μη πολιτισμού. Ούτε τίνος πολιτισμού. Τέλος, δεν αφορά κάν τη σύγκρουση Φύσης και Πολιτισμού! Όπως σηκωνόμουν, κουτούλησα κατά λάθος στην πόρτα της παλιάς ντουλάπας με τον καθρέφτη, που ήταν παρατημένη μισάνοιχτη. Φοβόμουν ν’ αντικρύσω το πρόσωπό μου στον καθρέφτη. Όπως έγερνε κι έκλεινε η πόρτα προς στιγμήν ανακουφίστηκα γιατί είδα το μούσι μου, τα χείλη μου και το δεξί μου μάτι. Απαράλλακτα. Πήγα να συνέλθω να σκεφτώ Ευτυχώς , αλλά όχι. Δεν πρόλαβε να γείρει κι άλλο το φύλλο της ντουλάπας και με οδύνη
(Πώς η μνήμη μου σβύστηκε γαμώτο μες στον ύπνο)
με οδύνη αντίκρυσα τη χαίτη, άκουσα το ποδοβολητό και όπως έκλεινε η ντουλάπα καθρεφτίστηκε η αλογίσια μου ουρά να κυματίζει σφηνωμένη στα τεράστια καπούλια μου , είδα και το χλωρό σανό πεταμένο στο δάπεδο, Θεέ μου , χλιμίντρισα και θυμήθηκα
Από την εποχή που οι αστικοί μύθοι δεν επαρκούν πια
είμαι και πάλι Κένταυρος.

Νίκος Ξένιος

Για τη Μαρία

2009-01-16T08:58:00.008+02:00

Εγώ πολλά κολλητηλίκια μαζί της δεν είχα, δεν ταιριάζαμε, δεν είχε μυστικά, κι ήταν λιγάκι παραπάνω για τα μέτρα μου. Η αμαξοστοιχία της πρωτοσυναντήθηκε με το ποδήλατό μου σε μια διασταύρωση στην Πλάκα, δουλεύαμε σε κοντινά μαγαζιά, τέλη του ’70. Πέρασε με ταχύτητα, ήτανε στις δόξες της τότε, εγώ τα βρήκα με την αδελφή της, άλλη ιστορία αυτή. Στα μέσα του ’80 την ξαναγνώρισα, στις συναυλίες του Χατζιδάκι, αυτή Ελένη, εγώ ακκορντεονίστας. «Έχω κάτι τραγούδια, θέλεις να τα πεις;» «Θέλω». Ευχαριστήθηκε κι ο Χατζιδάκις που έβλεπε σιγά-σιγά το πάλαι επιτελείο του αντίπαλου δέους να προσχωρεί, έκλεισε η δουλειά.
Κι αρχίσανε οι πρόβες. Έμπειρη μουσικά κι ευήκοη στις οδηγίες (έλεγε ο Χατζιδάκις ότι μόνο οι μεγάλοι τραγουδιστές ακούν αυτό που τους λες), ωστόσο απόμακρη, σαν νά ‘κανε κάτι που δεν ήταν δικό της. Όπως στην Ελένη που ακούς το δίσκο και δεν έχει αθωότητα, πόθο, χαμόγελο, πουτανιά, δεν ξέρει να χαϊδεύει, δεν έχει, πώς να το πω σεμνά, καταλαβαίνεις… είναι η Ρόζα Λούξεμπουργκ που διαβάζει τις «μέρες του 1903».
Θαρρώ πως τότε προσπαθούσε κι αυτή να κάνει τη μεταπολίτευσή της. Άφηνε τα «εμπρός σηκωθείτε» και το μεγάλο μικρούτσικο, κι έπιανε το μικρό μικρούτσικο και τα μυστήρια του ροκ, του λυρισμού και της μητρότητας. Δεν είμαι πολύ σίγουρος αν καταλάβαινε το καινούριο, ίσως δεν ήταν φτιαγμένη γι αυτά.
Τα ποιήματα του Χρονά, μαζί και τα τραγούδια, αν τα πάρεις τοις μετρητοίς τά ‘χασες. Θέλουν ψέμα. Η τραγικότητά τους είναι ο λυγμός που έρχεται μαζί με το ψέμα, η εκούσια ήττα, η ομορφιά η άμεσα παρελθούσα Είναι η μεγαλοπρέπεια της διανυκτερεύουσας όπερας που παίζει δια βίου η Ζυράννα (όποιος τό ‘χει τό ‘χει).
Η Μαρία όμως τό ‘κανε καλά. Γιατί ο Χατζιδάκις, μεγάλη γάτα (βασιλική τίγρη λέω) μ’ άφησε να κάνω τις ορχήστρες αλλά ήθελε να είναι ο ίδιος με τους τραγουδιστές (αληθινό σχολείο να τον ακούς να σκηνοθετεί τα τραγούδια). Εκείνος στην κονσόλα, εκείνη στο μικρόφωνο «Μαρία, τίποτα να μην είναι ίδιο τη δεύτερη φορά» ή «άκουσέ το, παιδί μου, άφησε το ρυθμό να σε οδηγήσει». Κι η Μαρία τό λεγε κανα-δυό φορές, τέλειο! Ήρθε κι ο Μέγας Γκουρού, ο Γκάτσος, άκουσε κι εκείνος, ενέκρινε με μια κίνηση του κεφαλιού, αυτό ήταν.
Ύστερα κάναμε κάτι λίγες συναυλίες μαζί, αδειάσαμε και κάτι ουίσκια. Εκεί ήταν που τη γνώρισα στ’ αλήθεια, καλής πάστας άνθρωπος, όταν φεύγαν οι άμυνές της ξεδιπλωνόταν μια ζεστασιά, μια γλύκα κι ένα «το κέρατό μου» αφοπλιστικό.

Η Δημητριάδη ανήκει στη μεγάλη τοιχογραφία της Αντίστασης και μόνο εκεί βρίσκεται η αυθεντική εικόνα της. Έσερνε τη φωνή και σήκωνε γήπεδα ολόκληρα και πλατείες. Που πρέπει νά ‘χεις και λαρύγγι και τσαγανό, κι εκείνη είχε κι απ’ τα δύο. Μπορεί να έγινε μονοδιάστατη, δεν ξέρω αν ήταν εξ αρχής, αλλά σ’ αυτή τη μια διάστασή της πέταγε στους αιθέρες.
Γεια σου λοιπόν Μαρία …πέτα, πέτα….

Cabinet de curiosites 3

2008-09-26T00:17:00.007+03:00

Αυτός είναι ο περίφημος Ζοζέφ Μπουλόν, Ιππότης του Αγίου Γεωργίου (Joseph Boulogne, Chevalier de Saint-Georges (1739-1799), ένας από τους πρώτους έγχρωμους συνθέτες στην ιστορία του Ευρωπαϊκού Πολιτισμού, και μια εκθαμβωτική προσωπικότητα της

εποχής του.
Εξώγαμο παιδί ενός Γάλλου ευγενούς κτηματία των αποικιών και μιας μαύρης σκλάβας από τη Σενεγάλη, γεννήθηκε στη Γουαδελούπη και σε ηλικία 10 ετών ο πατέρας του τον έφερε στο Παρίσι και τον έβαλε σ' ένα καλό σχολείο, όπου ο μικρός έλαβε, μεταξύ των άλλων, καλλιτεχνική παιδεία και εξασκήθηκε στις τέχνες του πολέμου.
Μεγαλώνοντας έγινε το επίκεντρο της γαλλικής κοινωνικής ζωής, γνωρίζοντας τεράστια επιτυχία ως ξιφομάχος, ιππέας, σκοπευτής, δρομέας, χορευτής και βιρτουόζος βιολιστής, έμελλε όμως να μείνει στην ιστορία σαν «ο Μαύρος Μότσαρτ» ή «ο Βολταίρος της Μουσικής», αφήνοντας κληρονομιά μία σειρά από συμφωνίες και κοντσέρτα για βιολί.

Η μουσική του, γεμάτη χάρη και ευαισθησία, μπορεί να μην κρύβει μεγάλες συναισθηματικές εξάρσεις ή βαθυστόχαστους φιλοσοφικούς προβληματισμούς, αλλά είναι ακριβώς η μουσική που γραφόταν στο Παρίσι εκείνη την εποχή, συγκαταλέγεται δε στα κορυφαία δείγματα της γαλλικής κοντσερτάντε μουσικής του τέλος του 18ου αιώνα.

Παραθέτω δυο αποσπάσματα για τον Σαιν-Ζωρζ από κείμενα ανθρώπων που τον γνώρισαν:
“Saint-Georges, le roi des gymnastes, Saint-Georges, l'élégant mulatre, l'homme à la mode, l'homme supérieur dans tous les exercise du corps, Saint Georges devina un rival dans ce jeune homme qui osait se lancer prés de lui dans la carrière.”

(Alexandre Dumas, Le Collier de la Reine)

17 May 1779- “Landais gave us an account of St-George at Paris, a mulatto man…St-Georges is the most accomplished man in Europe in riding, running, shooting, fencing, dancing, music. St-George will hit the button on the coat or waistcoat of the greatest masters. He will hit a crown-piece in the air with a pistol ball.”

(Journal of John Adams, Second President of the United States)

* Η περίπτωση του Σαιν-Ζωρζ μου έφερε στο νου τον άλλο μεγάλο "mulatto man" του Ευρωπαϊκού Πνεύματος, τον Πούσκιν.

Διήγημα

2008-09-25T23:16:00.006+03:00

Πολύ χαίρομαι που αναρτώ άλλο ένα διήγημα του Νίκου, ανέκδοτο κι αυτό. Λένε ότι οι μισοί Έλληνες έχουν το ψώνιο του ποιητή, αλλά μου φαίνεται οτι και οι άλλοι μισοί έχουν το ψώνιο του εκδότη.

ΤΟ ΠΟΡΤΡΑΙΤΟ ΤΗΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑΣ

Της είχε υποσχεθεί ένα πορτραίτο.

Έτσι όπως την αντίκρισε στο φόντο ενός ριντώ και μιας παλιάς ντιβανοκασέλας, στη ζεστασιά του τεϊοποτείου, και τα μάτια της κοκκίνιζαν από ένα τζάκι ανύπαρκτο. Οι πτυχές του πουλόβερ της γύρω στο στήθος ήταν νεανικές. Σπάνια τον κοίταζε στα μάτια.
Σήμερα είχαν έλθει σκαστοί να πιουν ένα τσάι στα κλεφτά, δραπετεύοντας μετά τη δουλειά. Πάντως το είχαν ανάγκη, και μάλιστα να συνοδεύεται από κονιάκ. Τελικά παρήγγειλαν ένα μπέρμπον με φυστίκια και ένα Kip Ρουαγιάλ.
Οι γύρω ήταν θαμποί και οι φωνές τους μπήκαν στο ραλαντί, τα φώτα χαμήλωσαν μόνο για τους δυο τους, ο καπνός ανέβαινε, σύννεφα σύννεφα, σαν θεατρικό τρικ. Ένα μικρό στρογγυλό τραπεζάκι φερ φορζέ με μάρμαρο και λουλουδάκια, χωρίς κεριά.

Σκέφτηκαν μια πραγματική απόδραση.
Στη Ρώμη, θα πήγαιναν στη Ρώμη.
Θα νοίκιαζαν –δεν τόλμησαν να σκεφτούν «θα αγόραζαν»- ένα οροφοδιαμέρισμα από εκείνα τα ψηλοτάβανα νεοκλασικά της Πιάτσα Ναβόνε, με τις τοιχογραφίες και τα ροκοκό αγγελάκια που παίζουν λύρα στις γωνίες, και με τους ερωτιδείς στο γείσο του πολυέλαιου, με τις βαριές κουρτίνες και τις τετραπλές μπαλκονόπορτες, που θα άνοιγαν σε μια μισογκρεμισμένη κτιστή βεράντα, όλο μαραμένα δενδρύλλια βουκαμβίλιας και κυρίως κάκτους. Με ημίφως το βράδυ και ανάκλιντρα. Με μια μεγάλη βιβλιοθήκη και τα ποιήματα του Λεοπάρντι.

Της είχε υποσχεθεί το πορτραίτο της. Πήρε τώρα την πένα κι άρχισε να πετά δυο-δυο τις πινελιές. Έφτιαξε πρώτα τα σουφρωμένα χείλια, που τρεμόπαιζαν έτοιμα να ξεστομίσουν ένα λυγμό ή μια βρισιά, και που στη σχολική γιορτή τα είχε βαμμένα, μια και μοναδική φορά. Τότε που είχαν ντυθεί και οι δυο σαν φυστικοβούτυρο. Μετά ζωγράφισε ένα χείμαρρο από ξανθά μαλλιά του σταχυού και ένα βαρύ σκουλαρίκι να κρέμεται από το ένα αυτί.
Έπειτα ζωγράφισε το άρωμά της.

Θρυμματιζόταν στα λόγια τους το ίνδαλμα της Ρώμης, με τους μαχαλάδες. Γελούσαν τώρα, ξεκαρδίζονταν, βρίσκονταν ήδη στο Πίντσιο, όταν άρχισαν –λέει- οι πρώτοι καβγάδες. Θα ήταν ντυμένη με μαύρες γυαλιστερές μπότες και θα ‘χε κουβαλήσει στο διαμέρισμά τους μια από εκείνες τις άγριες τις Ιταλίδες που σε ευνουχίζουν με την πρώτη ματιά.
Και δώστου να γελούν…

Παράγγειλαν ένα δεύτερο Kip Ρουαγιάλ.

Κι εσύ. Του λέει. Θα ‘σαι ντυμένος με μια ρομπ ντε σαμπρ βυσσινί χρώματος και θα περιφέρεσαι σαν νοικοκυρά στους δρόμους, θα πηγαίνεις στο μανάβη κι εγώ θα σε κλειδώνω έξω από το σπίτι και θα παρακαλάς γονατιστός στις μπότες μου θα τις φιλάς. Και η ιταλίδα θα φωνάζει με επιείκεια από μέσα άστον καλέ να μπει. Καρίσσιμα, λάσα, λάσα!
Και δώστου να γελούν…

Την οικοδόμησαν, αυτή τη Ρώμη τη σύγχρονη, την παρακμιακή, με τις πουτάνες στην Αππία οδό και τις εργατικές κατοικίες, την οικοδόμησαν τη Ρώμη του Βισκόντι, των κλειστών δωματίων και της ηδυπάθειας, και πάλι να η βεράντα με τις βουκαμβίλιες και είναι Άνοιξη. Έχουν βάλει Τζένεσις στο μαγνητόφωνο.
Την οικοδόμησαν μόνοι τους σε μια τσαγερία του Νέου Ψυχικού, και μετά μπήκαν στο αυτοκίνητό του καθένας. Στο αυτοκίνητο που πηγαινοέρχεται σαν τη σαΐτα του αργαλειού Θήβα Αθήνα κι Αθήνα Θήβα, ένα ολόκληρο χρόνο.
Και μετά τη γκρέμισαν.

Πρόλαβε όμως, κάπως σαν να πρόλαβε, την ώρα που η Ρώμη κατέρρεε ολόγυρα, να διατηρήσει ένα άγγιγμα.
Και ζωγράφισε το λευκό της χέρι να ξεπροβάλλει μέσα από ένα μαύρο πόντσο και τα ξανθά μαλλιά της μέσα από ένα μαύρο δικτυωτό καπέλο. Το μεγάλο κόσμημα στο αυτί το αριστερό, και τα κόκκινα χείλια, με μιαν ικμάδα που τρυπά τα μάτια. Ένα άλικο κόκκινο, σαν να’ χε δαγκώσει το αγκάθι μιας τριανταφυλλιάς.
Η σύνθεση είχε μιαν αιματηρή στιλπνότητα, σαν να γινόταν σφαγή.
Και τελευταία άφησε τα μάτια. Δυσκολεύτηκε να αποδώσει το τσακίρικο χρώμα τους, ένα πρασινωπό γκρίζο, στην απόχρωση της ξεθωριασμένης χλόης. Ανταύγειες μια λίμνης όλο νούφαρα. Όμως, η Ρώμη τους είχε αφανιστεί, μέσα στην κολλώδη καθημερινότητα.

Πήρε το πορτραίτο και το κρέμασε στο δωμάτιό του.
Έμεινε να το κοιτά…

Νίκος Ξένιος

Είναι ο Μότσαρτ; 2

2008-06-02T13:47:00.004+03:00

Αυτή τη φορά φαίνεται πως είναι ο Μότσαρτ. Το πορτραίτο, έργο του Johann Georg Edlinger, ζωγραφίστηκε το 1790, ένα μόλις χρόνο πριν το θάνατο του συνθέτη και παρουσιάζει έναν άνθρωπο ταλαιπωρημένο από την κακή ζωή και τα ξενύχτια στις όπερες. Βρισκόταν για χρόνια στις αποθήκες της βερολινέζικης Gemaldegalerie ώσπου το 2005, το έφερε στο φως ο Wolfgang Seiller, ειδικός στον Μότσαρτ (αμάν αυτοί οι ειδικοί!).
Η εικόνα του πρόωρα γερασμένου Αμαντέους, με το πλαδαρό πρόσωπο και τις σακούλες κάτω απ' τα μάτια, δεν έχει τίποτα το κοινό με το τροφαντό πορτραίτο που βλέπουμε πάνω στα σοκολατάκια. Εμένα όμως μου αρέσει και επειδή ο ζωγράφος είναι καλός, και -το κυριότερο- επειδή δείχνει έναν αληθινό Μότσαρτ, που η προσπάθεια που καταβάλλει για να είναι χαμογελαστός δεν μπορεί να κρύψει τη μελαγχολία που στάζει από το βλέμμα του. Αυτός είναι πράγματι ο Μότσαρτ των τελευταίων Κοντσέρτων, του "Αυλού" και του "Ρέκβιεμ".

Είναι ο Μότσαρτ; 1

2008-06-02T12:09:00.004+03:00

Πολύς λόγος έγινε τον τελευταίο καιρό για την ανακάλυψη ενός νέου πορτραίτου του Μότσαρτ.
O Cliff Eisen, καθηγητής στο London's King's College και ειδικός στον Μότσαρτ, εργάσθηκε επί ένα χρόνο για να αποδείξει ότι το πορτραίτο ανήκει στον Μότσαρτ. Η ιστορία του πίνακα, έργο του Αυστριακού ζωγράφου Joseph Hickel, υποτίθεται ότι ξεκινάει γύρω στα 1781, δέκα χρόνια πριν το θάνατο του συνθέτη, όταν ο 25χρονος Αμαντέους γράφει τη Σερενάτα K375 για κάποιο μέλος της οικογένειας Hickel. Το πορτραίτο δωρήθηκε στον Μότσαρτ και αργότερα βρέθηκε στην κατοχή των Hagenauer, γαιοκτημόνων του Salzburg και οικογενειακών φίλων των Μότσαρτ. Το 2005 αγοράστηκε από έναν Αμερικανό συλλέκτη -ο οποίος, φαντάζομαι, τρίβει τα χέρια του.
Το κυριότερο επιχείρημα του Eissen για την ταυτοποίηση είναι ότι σε επιστολή της εποχής προς τον πατέρα του, ο Μότσαρτ κάνει λόγο για μια κόκκινη ζακέτα του, σαν αυτή του πίνακα. Δεν ξέρω που αλλού στηρίζει τη θεωρία του ο ειδικός, αλλά εγώ σαν μη ειδικός έχω τρεις λόγους για να διαφωνώ: πρώτον, το πορτραίτο δεν μου φαίνεται να ανήκει σε έναν 25χρονο, όσο ταλαιπωρημένος και να ήταν, δεύτερον, η ζακέτα δεν φαντάζομαι ότι ήταν δα και μοναδικό κομμάτι της haute couture του Salzburg και, τρίτον -πράγμα που έχει επισημανθεί άλλωστε και είναι φανερό από τη σύγκριση των πορτραίτων- υπάρχει μια αδιαμφισβήτητη ομοιότητα με τον Χάυντν -αυτή η μύτη! Το πιθανότερο λοιπόν είναι ότι αυτός απεικονίζεται και όχι ο Μότσαρτ.
Όπως και να έχει πάντως, ο Αμερικανός συλλέκτης...

Διήγημα

2008-06-02T11:37:00.004+03:00

Ένα μικρό, ανέκδοτο διήγημα του φίλου Νίκου Ξένιου, συνεργάτη του αείμνηστου ΤΕΤΑΡΤΟΥ -για το οποίο θα επανέλθω εν καιρώ.

ΣΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΠΑΤΡΟΣ

«Ο ήλιος κάθεται στη μέση του ουρανού. Οι αχτίδες του πηγαίνουν κάτω στον κόσμο. Και από τη σκάλα αυτή κατεβαίνει ο Τζουζέπε».
Επίτηδες έκανε πώς άκουσε άλλο πράγμα. Στο τηλέφωνο του ανήγγειλε μια καθόλα ομαλή γέννηση. Τεσσεράμισι κιλά, και τα μαλλάκια του παιδιού πυκνά. Θα έκανε πάνω του όλα τα τεστ, νοημοσύνης και προσωπικότητας, και είπε πως ήταν βέβαιη για όλα, γιατί το παιδί ήταν αγόρι. «Αγόρι», ξαναείπε με έμφαση, και ο πατέρας ακούστηκε στο τηλέφωνο κουρασμένος.
Σαν να είχε δει ένα κομμάτι της ζωής του να διαγράφεται^. Όχι να διαγράφεται σαν φιγούρα στον ορίζοντα, αλλά να διαγράφεται εντελώς, με ένα χι.
«Ο Τζουζέπε υπάρχει μέσα σε όλους μας. Είναι το άγρυπνο μάτι που μας παρακολουθεί, που θα παρακαλέσει για μας, που θα μας σώσει, που θα μας μαλώσει. Αυτός που μας μοιάζει, και που θέλει να του μοιάζουμε. Πάντρε Πατρόνε, πρωταγωνιστής του φιλμ της παιδικής μας ηλικίας».
Λεπτομερείς περιγραφές των πόνων μιας γέννας. Ρυθμίσεις ακούσιες για την πραγματοποίηση μιας ζωής, αμφίβολη έναρξη και τέλος μιας προηγούμενης ζωής. Πρέπει να αποδειχτεί πως όλα τούτα είναι σκόπιμα. Κόκκινοι κύκλοι κάτω από τα μάτια της μητέρας, κι αυτή η συγκεκριμένη, απτή έκφανση της θηλυκότητας, της έμπνευσης, σε ένα τόσο μικρό κορμί. Πώς χώρεσαν όλα τούτα σ’ αυτό το κορμάκι…
Μια ωτοασπίδα για τους άλλους γύρω. Στις θερμοκοιτίδες τους τα πρόωρα μωρά. Τα ακριβή οικογενειακά ημερολόγια στο σημείο της εκκίνησης, τα μωρουδιακά ήδη τακτοποιημένα στο συρτάρι. Εντομοκτόνο που διαφημίζεται στο διάλειμμα της τηλεοπτικής ταινίας και αυτή η βεράντα πάνω από το γήπεδο του Παναθηναϊκού στην Αλεξάνδρας. Για να μη χαθεί άσκοπα ο χρόνος. Παίζει ένα μινουέτο, και ο Τζουζέπε μου βάζει κρυφά χρήματα στο χέρι, με τον τρόπο που μονάχα ο Τζουζέπε ξέρει, έναν τρόπο που σε κάνει να νιώθεις ασφαλής και άχρηστος ταυτόχρονα. Θα βρεθεί αργότερα στο λιμάνι δίπλα μας για να μας πει τι πρέπει να κάνουμε, πού πρέπει να προσευχηθούμε. Πως πρέπει να προσευχηθούμε σ’ Αυτόν.
Τι να ‘ταν άραγε αυτός ο βόμβος από τα ζωηρά, ασυγχρόνιστα κλάματα των μωρών; Προειδοποίηση ή συγκάλυψη; Άλλοθι ίσως… Ένα πεταμένο μισόκιλο παγωτό βανίλια στην Εθνική Οδό. Το πρόσωπό του ένα λιμάνι αγωνία. Δυο τρεις νεόκοπες ρυτίδες δουλεύονται ακόμα, και η αγωνία χαράζει τις κόλλες του ημερολογίου του.
Εκεί γράφει γι’ Αυτόν που του μοιάζουμε, που υιοθετούμε τις αξίες και τις στάσεις του, που από Αυτόν εκπορεύεται Το πνεύμα και η στύση μας. Και η τιμωρία μας, και η απαγόρευση της στύσης.
Δυο τεράστια φανταστικά μπρασελέ κρεμασμένα στο κενό. Η μνήμη των αρχαίων προγόνων. Σχετική πάντα με αυτό το Όνομα. Είναι οι λαβύρινθοι της σιωπής που τον καλούν, που τον απειλούν. Περιμένουν στην άλλη άκρη της τηλεφωνικής γραμμής, είναι οι πελάτες της κάθε πόρνης στο Σόχο, κάνουμε να τους φτύσουμε, να τους πετροβολήσουμε, μα αυτοί ξαναφυτρώνουν λερναίες ύδρες από παντού και μας χαρτζιλικώνουν για να κοιμηθούμε με αυτές τις πουτάνες. Το παιδικό του δωμάτιο ένα μικρό κελί με τη φωνή Εκείνου «Εις το επανιδείν» να λέει και «Αγόρι μου, γέρασα, πώς κατάντησα»…
Αν η ζωή μας εξαρτιόταν από κάτι, αυτό θα είχε το όνομα μας ρίζας πανάρχαιας, μιας Καταγωγής, να πούμε… Στη δική Του μεγαλοθυμία απευθύνεται κάθε μας επιτυχία και κάθε κακότεχνο φάουλ που διαπράττουμε. Τα μωρά συντονίστηκαν στις θερμοκοιτίδες τους, κι αυτός άρχισε να γράφει, αναβάλλοντας, για να τα ξαναδεί αύριο τα πράγματα, χωρίς αυτή τη Βία που δικαιώνεται από το όνομα Εκείνου, χωρίς αυτή τη λαμπάδα που ανάβει γι’ Αυτόν, χωρίς την Ευθύνη…
Χωρίς την Ευθύνη…
Εις το επανιδείν, λοιπόν, και να τα ξαναπούμε αύριο, χωρίς το βόμβο του Τζουζέπε στ’ αυτιά. Μια μισαρχινισμένη ιστορία, η γυναίκα του μόλις είχε ζυγίσει το μωρό και ένα σμήνος από φτερωτά μελισσόπουλα οι Σημασίες σφυροκοπούσαν στις γωνιές του μυαλού του.
Πατέρας πια…
Σοβαρές οι Σημασίες κι ανέκφραστες μέσα στην ανεπανάληπτη πλήξη τους…

Νίκος Ξένιος

Συμβαίνουν εις Εσπερίαν

2008-06-02T11:18:00.005+03:00

Πρωτοσέλιδο της Berliner Morgenpost της 23ης Απριλίου 2008. Με τι ασχολείται; Με τον sir Simon Rattle, διευθυντή της Berliner Philharmoniker. Μην πάει ο νους σας στο κακό, το θέμα είναι η θητεία του Rattle στη Διεύθυνση της κορυφαίας Ορχήστρας και η ανανέωση της σύμβασής του. Στη σελίδα 21 του ίδιου φύλλου, το θέμα αναλύεται διεξοδικά (για τους γνωρίζοντες τη Γερμανική, έχω σκανάρει όλο το άρθρο).
Και, βέβαια, μπήκα στον πειρασμό να κάνω συγκρίσεις: εδώ, ο ομόλογος του Rattle θα ήταν πρωτοσέλιδο μόνο αν είχε βιάσει ή δολοφονήσει τη μισή ορχήστρα -μαζί με τις ταξιθέτριες. Κατά τα άλλα, οι ελληνικές φυλλάδες σέρνουν το χορό όσων θέλουν να μας κάνουν Ευρωπαίους. Ας δώσουν λοιπόν οι ίδιες το καλό παράδειγμα.

Cabinet de curiosites 2

2008-05-14T23:11:00.017+03:00

Κανένα εξώφυλλο δίσκου -ακόμα και του Χατζιδάκι- δεν μπορεί να υποκαταστήσει σε περιεκτικότητα και γούστο το πρόγραμμα της αντίστοιχης παράστασης -ειδικά του Χατζιδάκι.
Γι΄αυτό, μετά το πρόγραμμα του ΠΟΛΥΤΡΟΠΟΥ, συνεχίζω με την ανάρτηση του προγράμματος της ΠΟΡΝΟΓΡΑΦΙΑΣ.
Το 1982, είκοσι χρόνια μετά την ΟΔΟ ΟΝΕΙΡΩΝ, θέλησε να επαναλάβει την ιδέα μιας επιθεώρησης όπως εκείνος βέβαια την αντιλαμβανόταν. Έτσι, το Δεκέμβριο αυτής της χρονιάς, ανεβάζει την ΠΟΡΝΟΓΡΑΦΙΑ. Όμως οι καιροί ου μενετοί και η παράσταση εξελίσσεται σε παταγώδη αποτυχία.
Το πρόγραμμα, είναι ένα καταπληκτικό portfolio σε σχήμα φακέλλου επιστολής, που περιέχει μια σειρά από αυτόνομα φύλλα σε χαρτόνι.